Manolis Kalomiris (1883-1962)

 

Για την Ελληνική έκδοση του κειμένου πατήστε εδώ

 

 

 

Manolis Kalomiris 1883 yılında İzmir’de doğdu. Tanınmış bir eğitimci, piyanist ve besteciydi. Yunanistan’daki Ulusal Müzik Ekolünü yarattı. Doktor olan babası Yannis Kalomiris, Yunanistan’daki Samos adasından gelmişti ve annesi Maria Hamudopulu, İzmir kökenli bir tanınmış bir ailendendi.

Doğum yerinde öğretmeni D.Kapagrosa ile piyano okudu. 1894-1899 yılları arasında Atina Ulusal Lisesi’nde okudu ve Timotheos Ksanthopulos’tan piyano dersleri aldı. Bundan sonra İstanbul’a gidip Hatzihristos Lisesinde okudu ve Sofia Spanudi’den iki yıl piyano dersleri aldı. İstanbul’dan Viyana’ya gitti. 1901-1906 yılları arasında orada kaldı. Annesi onun doktor olmasını istediği halde Manolis, annesinin isteğine karşı çıktı ve çok sevdiği müzik okudu. Viyana’da piyanodan başka müzik teorisi dersleri alarak Alman müziği ve özellikle R.Vagner’in müziğini tanıdı. W.Bauch’dan piyano, H.Graender’den armoni, “Müzik Sevenler Cemiyeti” konservatuarında E.Manditsefski’den müzik tarihi ve A.Sturm’dan kontrpuan ve beste dersleri aldı. 1906-1910 yılları arasında Rusya’da Harkovo’da yaşıyordu ve Ombolenski Lisesi Müzik Okulunda piyano öğretmeni olarak çalışıyordu. Rusya Müzik Çevresini ve özellikle “Beşli Gurubu” tanıdı. 1910 yılında yerleşmek için Atina’ya geldi.

1911-1919 yılları arasında Atina’ya yerleşerek Atina Konservatuarı’nda piyano ve müzik teorisi öğretmeni olarak çalışmaya başladı. Ayrıca 1918-1920 ve 1922-1936 yılları arasında Ordu Filarmoni Orkestrasında genel müfettiş olarak çalıştı.

1919 yılında Manolis Kalomiris için oğlunun intiharı (veya katli) trajik bir olaydı. Bu olaydan sonra Manolis Kalomiris Atina konservatuarından ayrılıp (Lotner konservatuarının devamı olarak) Yunan konservatuarını kurdu ve Kültür Ödülü ile ödüllendirildi. 1926 yılına kadar Yunan konservatuarını yönetti. Aynı yıl vefatına kadar yönettiği Ulusal konservatuarı kurdu.

(Yunanistan’ın her yerindeki birçok şube ile) konservatuarlar kurulması yolunda önemli bir müzik eğitimcisi oldu. Birçok konservatuar olduğu için çok sayıda Yunanlı müziği tanıyıp enternasyonal kariyer yapmayı başardı.

Eğitim kitaplarının basımı, öğretim ortamı için önemliydi. Bazı eğitim kitapları şunlardır: “Τα πρώτα μαθήματα για πιάνο” (Piyano için ilk dersler, Avra Theodoropulu ile işbirliği, 1924), “Στοιχειώδης Θεωρία” (Temel Teori, 1924), “Αρμονία” (Armoni, iki ciltlik, 1933 ve 1935), “Vocalises-Etudes” (A.L. Hettich, Repertoire Moderne de Vocalise-Etude’ Al Leduc, Paris 1929), “Μορφολογία” (Morfoloji, iki ciltlik, 1939 ve 1957), “Οργανογνωσία” (Enstrüman Bilimi, 1957), “Μελωδικές Ασκήσεις” (Melodik Çalışmalar, M.Kalomiris’in ve F.İkonomidis’in kitabı, 5 sayı), “Θέματα σχολικής αρμονίας” (Okul armonisi konuları, M.Kalomiris’in ve F.İkonomidis’in kitabı), “Βάγκνερ” (Vagner), “Ο δημιουργός του μουσικού δράματος” {müzik dramasının yaratıcısı, müziği ve filolojik eserleriyle ilgili olarak, “βιβλιοθήκη βιογραφιών” (Bibliyografi Kütüphanesi), “Βίβλος” (Biblos) 1953 ve “Νεφέλη” (Nefeli) 1988 Yayınları}.

Bu eğitim eserlerinde bazı müzikoloji makaleleri ve “Η Ζωή μου και η Τέχνη μου”(Hayatım ve Sanatım) adlı anıları vardı. Değinilmesi gereken, müzik eleştirmeni olarak çalıştığı ve “Νουμάς” (Zilyet), “Παναθήναια” (eski Atina şenlikleri), “Εργασία” (Çalışma) gibi birçok dergide ve “Έθνος” (Millet) adlı gazetede makaleler yazdı.

1936-1957 yılları arasında (iki yıllık ara ile) Yunan Besteciler Birliğinde başkanlık görevini üstlendi ve bundan sonra 1958 yılında Onursal Başkan oldu. 1933 yılında opera kumpanyası olan Milli Melodramatik Kulübünü kurdu ama kısa süre sonra kapandı. Ayrıca (1943-1952) Yüksek Yönetim Kurulunda başkan yardımcısı, (1944-45) Milli Opera Sahnesinde genel müdürü, (1947) Yunan Besteci-Yazar ve Yayıncılar Örgütünde ve (1950-52) Milli Opera Sahnesi Yönetim Kurulunda başkan ve (1959-62) Müzik Danışma Kurulu’nun üyesiydi. 1945 yılında Atina Akademisi üyesi seçilmesi gibi Yunanistan ve yurtdışında çok ödül ile şereflendirildi.

1910 yılında Atina’ya gelmesinden önce ilk eserlerini yazmıştı: 1902 yılında “Ανατολίτικη Ζωγραφιά” (Doğu Resmi) adlı eseri gibi ses ve piyano için şarkılar yazdı. 1908 yılında Atina’da eserlerini sunarak konser verdi. Önce Atina konservatuarına verildi ama büyük anlaşmazlıklardan sonra programı Fransıca basıldı. O dönemde bazıları halk dilini ve öbürleri son zamanlara kadar Yunanistan’ın resmi dili olan ağdalı Yunancayı destekliyordu. Müzik terimlerinin, halk diline çevrilmemesi için Fransızca basıldı. Sözü edilen konser, Halk dili yanlısı ve ideolojileri için ilâhiydi. Bekleneceği gibi karşıt görüşte olanların ayaklamasına yolaçtı. Aynı zamanda Yunanistan’daki Milli Sahnenin başlangıcına damgasını vurdu.

Eşi Harikliya ve onun tarafından sunulan eserlerin en büyük parçası piyano için müzikti. Tek çalgı için eserleri, ilk Yunan besteleriydi. Bunlar 19’uncu yüzyıl romantizminin ana fikri için en tipik eserler sayıldı: Eserlerinde bu çalgının tekniklerini ve anlatım imkânlarını tam olarak kullandı. O zamana kadar Yunan bestecileri, onu özel dili ve deyimi olduğunu dikkate almadan eşlik eden müzik aleti olarak kullanıyor. Manolis Kalomiris’in piyano için eserleri ile Yunan piyano eserleri dönemi başlıyor. Piyano için “Πέντε Πρελούδια” (Beş Prelüt) ve piyano ve orkestra için “Συμφωνικό Κοντσέρτο” (Senfoni Konçerto) dikkate değerdir.

Rusya Milli Müzik Ekolü ve “Beşli Gurubu” ile tanışması, Yunan yerel halk türküsünü araştırması, dilde halkçılığı kabul etmesi, (özellikle Vagner’in müziği ile) Alman müziği hayranı olması yüzünden Yunan Milli Müzik Ekolünü kurdu. Ses, piyano ve sazlar toplamı için “Κύκλου Τραγουδιών” (Şarkılar toplamı) anlamı geliştiren ve Yunanistan’daki büyük senfoni biçimlerini yaratan ilk sanatçıydı. Eserleri, (özellikle Alman müziği) Batı Avrupa müzik üslubu ve Milli Ekolleri ile Yunan ritmleri, efsaneler, gelenek, folklor ve Yunan düşlerine dayandı.

İç dünyasında ”Yunan Müziği” düşüncesinin çok güçlü oluşunun verdiği iyimserlik, yaratıcılığının kaynağı olmuştur. Bu iyimserlik, Manolis Kalomiris’in bu düşünce için mücadele etmesinin, ve iş arkadaşlarının eserlerini kötülemesinin yolunu açtı. Özellikle sık sık İtalyan müziğinden etkilenen Yedi Adalar Ekolü temsilcilerinin karşısına çıkar. Zaman geçtikçe fikir değiştirdi. Onların eserlerini tanıdıkça onları kabul ediyordu. Makale yazarları olarak en önemli rakibi olan Napoleon Lambelet’le zeki ve komik yorumlar yaparak çatışırlar.

 

 

 

 

 

 

Değinilmesi gereken, onun zamanının Palamas, Sikelianos, Kazantzakis gibi önemli kişileriyle ilişkisidir. “Πρωτομάστορας” (Ustabaşı) adlı ilk operası, Kazantzakis’in eserine dayandı. Bu eser, Yunanistan’ın “Ustabaşı”sı olan Eleftherios Venizelos’a ithaf edildi ve Birinci Dünya Savaşı, ulusal bölünmüşlük, Eleftherios Venizelos’un iktidara gelişi ve Megali İdea gibi o dönemin ana fikirlerini simgeledi.

Manolis Kalomiris, Milli Müzik ve Dili çok sevdiği için bu eseri Eleftherios Venizelos’a ithaf etti. Sevgisi sayesinde ”Venizelosçuluk’un bestecisi” olarak nitelendirildi.

1924-1939 yılları arasında eserlerini seslendirmek için Fransa’ya ve Berlin’e sıkça gidip geliyordu. Manolis Kalomiris’in ve Poniridis, Levidis, Riadis, Lavragas gibi başka bestecilerin besteleri, Yunanlı sanatçıların katılmasıyla bu ülkelerde seslendirildi. Savaştan önceki dönemde Almanya, hayırsever hedefler, Alman üniversiteleri, Antik Olimpiya’da kazı yapmak için para vererek Yunan-Alman ilişkilerine ilgisini belirtti. Aynı zamanda Almanya tarafından Yunan Öğretim Kurumlarına büyük kütüphaneler kurularak Yunan öğrencilere burs verildi ve sanatçı değişim programları gerçekleştirildi. İkinci Dünya Savaşı arifesindeki günlerde Nazizm Yunan Kültürünü istismar etmek istediği için ona oldukça saygı gösterdi.

Manolis Kalomiris, Yunanistan’a ve kendisine Almanya’nın davranışından çok memnun oldu. Almanya’nın Yunanistan’a saygıyla yaklaştığını sandığı için ve Almanya tarafından orada eserlerini seslendirmek için davet edildiğinden Yunan Müzik İdea’sının gerçekleştirildiğe inandı. Manolis Kalomiris’in eserleri, çok hayran olduğu bir bestecinin eserleriyle birlikte seslendirildi: Frankfurt’taki Devlet Operası tarafından Nimbelugen’nin “Δακτυλίδι” (Yüzük) adlı eserinin sergilenmesinden sonra 1940 yılı Ocak ayında “Το Δακτυλίδι της Μάνας” (Annenin Yüzüğü) Berlin’de seslendirildi. Manolis Kalomiris, Vagner’in müziğinden özellikle Alman Müziğinden öylesine etkilendi ki, Yunanistan Milli Müziği yazdı. “Yunan Vagneri” diye çağrılmasıyla büyük amacını gerçekleştirdiğine inandı. İkinci Dünya Savaşı sırasında Almanya’nın gururunu okşadığı için Yunan bestecinin biçimlendirmesine çalıştığı müzik kültürüne ihanet ettiğini görerek hayal kırıklığına uğradı. Ardından bu ülkeyle tüm kültürel ilişkilerini kesti.

“Πρωτομάστορας” (Ustabaşı) ve “Το Δακτυλίδι της Μάνας” (Annenin Yüzüğü) adlı operalarda köleleştirilmiş vatanın kurtuluşuna, Yunan Sanatının yaratmasına ve Megali İdea’nın gerçekleştirimesine ilişkin bir çok sembolizm vardı. Benzeri sembolizmler “Συμφωνία της Λεβεντιάς” (Yiğitlik Senfonisi)’de, genellikle neredeyse tüm operalarında ve senfoni müziğinde vardı. Teknik açından ruh haletleri, eserde büyük müzik terimleriyle anlatılıyordu.

Aynı eserin alıntıları:

“Yiğitlik Senfonisi” nin (Συμφωνία της Λεβεντιάς) karşılık gelen sembolizmleri var:

 

İlk senfoniden ikincikisine onun psikolojik durumunun değişmesi ilgi çekicidir. Orkestra, koro ve solo için sonuncu senfonisinin adı, “Συμφωνία των Ανίδεων και Καλών Ανθρώπων” (Cahil ve İyi İnsanların Senfonisi) idi. Birinci eserle ikincisi arasında doğum yeri olan İzmir’in yıkımı ve oğlu Yannakis’in vefatı gerçekleşti. Birinci eserinde milli gurur, ama ikincisinde zorluklar yüzünden üzgün ve kendisini daha olgun hissetti. Artık hayata değer veriyordu. Üslup düzeyinde Fransız Müziğinden etkilendi.

Çok hayran olduğu ve çoğu zaman aynı ideolojiyi paylaştığı şair Kostis Palamas’a ücüncü senfoniyi ithaf etti. İkisi de dilde halkçılığı destekliyordu. Bir filolojik doğuşun, müziğin yeniden doğuşunu tetikleyeceğine inanıyordu. Ayrıca ona göre Milli Müzik, Milli Edebiyat olmadan varolamazdı. Milli Edebiyat, Halk Dili yoluyla gelişebilirdi. Böylece bu eseri Yunan Kültürünü etkileyen ve aynı ideolojide olan Kostis Palamas’a ithaf etti. Bu senfoni, Kostis Palamas’ın vefatından iki yıl sonra (1943) yazılıp “Παλαμική” (Palamas’a ithaf) adlandırıldı.

Eserler toplamında daha az tanınmış besteleri de bulunmaktadır: “Ίαμβοι και Ανάπαιστοι ” (Bir uzun bir kısa heceli vezin ve İki kısa bir uzun hecelik şiir ölçüsü) orkestra heyeti ve saire.

1962 yılında Atina’da vefat etti.

 

ESERLERİ:

Manolis Kalomiris çok eser yazdı ve dinsel müzik dışında neredeyse tüm müzik türleriyle uğraştı.

Senfoni Müziği: Bu gurup eserlerin büyük bir kısımda ses de kullanıldı. İstisnalar:: “Ρωμαίικη Σουίτα” (Rum Süiti, 1907), “Τρεις Ελληνικοί Χοροί” (Üç Yunan dansı, 1934), “Τρίπτυχο για ορχήστρα” (Orkestra için üçlü, 1937), “Μηνάς ο Ρέμπελος Κουρσάρος στο Αιγαίο” (Ege’de Korsan ve Aylak Minas, 1940), “Ο Θάνατος της Αντρειωμένης” (Cesur Kadının Vefatı, dans sahnesi için senfoni şiiri, 1943), “Δαχτυλίδι της Μάνας” (Annenin Yüzüğü, aynı adlı operadan bir süit).

Solo saz ve orkestrası için: “Νησιώτικες ζωγραφιές” (Ada resimleri, keman için, 1928), “Συμφωνικό κοντσέρτο” (Senfoni konçertosu, piyano için, 1935), “Κοντσερτάκι” (Küçük konçerto, keman için, 1955), “Ραψωδία” (Rapsodi, piyano için, Gambriel Piyerne tarafından orkestraya uygulama, 1925).

Oda Müziği: “Τρίο για πιάνο, βιολί και βιολοντσέλλο” (Piyano, keman, ve viyolonsel için üç sesli, 1921), “Σονάτα για βιολί και πιάνο” (Keman ve piyano için sonat, 1948) ve saire. “Koυιντέττο με τραγούδι” {Şarkı ile beşli, L.Mavili’nin eseri: “Η λήθη” (Unutulma) ve halk beyitleri, 1912}, “Κουαρτέττο σα φαντασία” (Hayal gücü gibi kuartet, arp, flüt, İngiliz kornosu ve viyola, 1921, 1954).

Piyano için eserler: “Για τα Ελληνόπουλα” (Yunanlı çocuklara, 1., 2. ve 3. sıra, çeşitli dönemlerde yazılan toplam olarak 11 kolay kısım), “Νυχτιάτικο” (Gecelik, 1906/1908), “Μπαλάντες” (Balladlar, 1-3 sayı), “Πατινάδα” (Serenat, 1907), “Ραψωδίες” (Rapsodiler, 1. ve 2. sayı, 1921), “Πρελούδια” (Prelütler, 1-5 sayı), “Πρελούδιο και Φούγκα για δυο πιάνα” (İki piyano için Prelüt ve Füg, 1908).

Operalar: “Πρωτομάστορας” {Ustabaşı, N.Kazantzakis’in librettosunda, “Το γιοφύρι της Άρτας” (Yunanistan’daki Arta kenti köprüsü) adlı halk şiirine dayandı, 1915}, “Το Δαχτυλίδι της Μάνας” (Annenin Yüzüğü, Agnis Orfikos olarak imzalayan şair Yorgos Stefopulos’un librettosunda, 1917 – işleme: 1939), “Ανατολή” (Şafak, G. Kamnisis’in tek perdelik oyununa dayandı, 1945), “Τα ξωτικά νερά” (Egzotik sular, Manolis Kalomiris’in librettosunda, W. B. Yeats’ ın şiirine dayandı), “Κωνσταντίνος Παλαιολόγος” (Konstantinos Paleyologos, Nikos Kazantzakis’in aynı adlı eserine dayandı ve Manolis Kalomiris’in sonuncu eseriydi, 1961).

Şarkı ve orkestra için: “Ίαμβοι και Ανάπαιστοι ” (Bir uzun bir kısa heceli vezin ve İki kısa bir uzun hecelik şiir ölçüsü), “Μαγιοβότανα” (Büyü şifalı, Kostis Palamas, 1914), “Σ’ αγαπώ” (Seni seviyorum, Kostis Palamas’ın şiirinde, 1925), “Ο Πραματευτής”, (Seyar Satıcı, ses ve orkestra için senfoni şiiri, Griparis’in şiiri, 1920), “Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι” (Kuşatılmış özgürler, Diyonisis Solomos’un şiiri). Sikelianos’un “Λυρικά” (Lirik eserler)’den (1936-37): “Αναδυόμενη” (Sudan çıkan Kadın), “Η Παναγία της Σπάρτης” (Isparta’daki Meyrem Ana), “Το πρωτοβρόχι” (İlk güz yağmuru). “Το τραγούδι της Ειρήνης” (Barış için şarkı, Stratis Mirivilis’in şiiri, 1940), “Από τη ζωή και τους καημούς του Καπετάν-Λύρα” (Kaptan Liras’ın hayatından ve dertlerinden, Manolis Kalomiris’in şiiri).

Ses ve piyano için: “Η πολιτεία και η μοναξιά” (Şehir ve yalnızlık, K.Palamas’ın şiiri, 1907, 1908, 1909 ve 1944), “Από τον ταμπουρά και κόπανο” (Tamburdan ve tokmaktan, A.Palli, 1908), “Βραδινοί θρύλοι” (Gece efsaneleri) ve “Πέρασες” (Geçtin, Κ. Hatzopulos, 1940-41 ve 1946), “Από τους πεντασύλλαβους” (Beş heceliklerden, Κ.Palamas, 3 sıra, 1943), “5 τραγούδια” {5 şarkı, “Η πολιτεία και η μοναξιά” (Şehir ve yalnızlık) adlı dördüncü kitaptan, Κ.Palamas, 1943-44}, “Από χώρες και χωριά” (Ülkeden ve köylerden, Manolis Kalomiris’in siirinde 6 şarkı, 1903-07), “Ώρες” (Zamanlar, Malakasis’in eseri, 3, 1906) ve daha çok şarkı var (Sikelianos’un, Kartheos’un ya da Kalomiris’in eserleri ve saire). Ayrıca Manolis Kalomiris düzenlenmiş halk şarkıları ve halk dansları yazdı.

Ses ve sazlar için: ses ve viyola için “Τετράστιχα” (Dörtlük) adlı K.Palamas’ın eserlerinden 13 şarkı (1943), K.Palamas’ın “Βραδινή φωτιά” (Gece ateşi)’sinden “Κάποια λογάκια” (Bazı sözler, 6 şarkı, ses, arp ve klarnet için, 1943) ve saire.

Şiir okuma ve orkestra için: “Μουσική και μελόδραμα” {Müzik ve Melodram, Grigoris Ksenopulos’un eseri olan “Στέλλα Βιολάντη” (Stella Viyolandi) için, 1920}, “Στ’ Οσίου Λουκά το μοναστήρι” (Ermiş Luka’nın manastırında, Sikelianos’un şiiri, 1937), “Η καταστροφή των Ψαρρών” (Psara adasının yıkımı, Diyonisis Solomos’un şiiri, 1949), “Στης τραγουδίστριας τέχνης τα Παλάτια” (Saray şarkıcılarına, K.Palamas’ın 14. dizeli şiirlerden, 1943, 1946).

Koro için şarlıkar: “Η ελιά” (Zeytin, K.Palamas’ın şiiri, kadın korosu ve orkestra için), “Ομπρός” (İleri, Sikelianos’un eseri, erkek korosu ve orkestra için, 1940), “Άστραψεν η Ανατολή” (Aydınlatılmış Şafak, halk şiiri, bir sesli koro, ses ve orkestra için yayın vardı), “Ο δειλός” (Korkak, Palli’nin eseri, iki sesli koro ve piyano için). Ayrıca okul, asker ve işçi koroları için çok şarkı vardı. “Προσφορά στα Ελληνόπουλα” (Yunanlı çocuklara), “Έγια-Μόλα” (Heyamola, en önemli eser, M.Stamatelos’un şiirinde).

Eğitim kitapları: “Στοιχειώδης Θεωρία” (Temel teori, 1924), “Αρμονία” (Armoni, Α’& Β’ sayı, 1933 – 1935), “Μουσική Μορφολογία” (Müzik Morfolojisi), Birinci sayı: “Πολυφωνία-Αντίστιξη” (Polifoni-Kontrpuan, 1939), “Μουσική Μορφολογία” (Müzik Morfolojisi). İkinci sayı: “Οι Μορφές στην Κλασσική και Νεώτερη Μουσική” (Klasik ve çağdaş müzik dönemde kişilikler 1957), “Οργανογνωσία” (Saz bilimi, 1957), “Μελωδικές Ασκήσεις” (Melodi alıştırmaları, 1-4 sayı), “Μελωδικές ασκήσεις για δύο φωνές” (iki ses için melodi alıştırmaları), “Θέματα Αρμονίας” (Armoni konuları, 1934).

 

 

Yazar: Andreas Chaniotis, müzisyen, Atina Üniversitesi Müzik Çalışmaları Bölümü

KAYNAKLAR:

Μανόλης Καλομοίρης – Βικιπαίδεια

Μανόλης Καλομοίρης, ο ιδρυτής της εθνικής μουσικής σχολής της Ελλάδας – Κεφαλληνού Ελένη

Μανόλης Καλομοίρης, ένας άγνωστος – Καθημερινή

Μανόλης Καλομοίρης – σαν σήμερα – βιογραφίες

Manolis Kalomiris website

Ο “Πρωτομάστορας” της Εθνικής Μουσικής Σχολής – Το Βήμα

Αικατερίνη Ρωμανού, Έντεχνη Ελληνική Μουσική στους νεώτερους χρόνους, εκδόσεις Κουλτούρα, 2006.

Τάκης Καλογερόπουλος, Το λεξικό της Μουσικής, Εκδόσεις Γιαλλέλη, Αθήνα 1998.

Advertisements