Γεώργιος Πονηρίδης (1885 – 1982)

Metnin Türkçe versiyonu için lütfen burayı tıklayınız

 

Γεννήθηκε στη Χαλκηδόνα της Κωνσταντινούπολης το 1885. Είναι ανακριβές το έτος γέννησης που δηλώνει ο ίδιος (1882). Ήταν διακεκριμένος βιολιστής και συνθέτης. Κατά την διάρκεια παραμονής του στη γενέτειρά του, μελέτησε βιολί και γνώρισε την βυζαντινή μουσική στον ιερό ναό της Αγίας Ευφημίας. Είχε ασχοληθεί επίσης με διάφορα πνευστά σε ερασιτεχνικό επίπεδο.

Σπουδές μουσικής έκανε στις Βρυξέλλες, στο Ωδείο της πόλης με τους Αλ. Μαρσό (βιολί), Π. Ζιλσόν και Μ. Μπρούσελμανς (θεωρητικά). Αναφέρονται σπουδές σύνθεσης ως το 1918 και ιδιαίτερα μαθήματα βιολιού με τον Ευγένιο Υζάϊ. Τη χρονική περίοδο 1919 – 25 παρακολούθησε αντίστιξη και σύνθεση στη Schola Cantorum του Παρισιού με τους Βενσάν ντ’ Εντύ και Αλμπέρ Ρουσσέλ. Στο Παρίσι είχε επίσης είχε την τύχη να γνωρίσει το Γρηγοριανό μέλος (μελετώντας το με τον Αμεντέ Γκαστουέ) και ορισμένους διάσημους συνθέτες όπως τον Στραβίνσκυ, τον Σατί και τον Προκόφιεφ.

Εργάστηκε ως βιολιστής σε μεγάλες ορχήστρες του Βελγίου (ορχήστρα της Βασιλικής Όπερας Βρυξελλών κ.ά), της Γαλλίας και της Γερμανίας. Υπήρξε διευθυντής της Χορωδίας Saint-Leu και της Πανεπιστημιακής Φοιτητικής Χορωδίας του Παρισιού. Το διάστημα εκείνο ο Παρισινός Εκδοτικός Οίκος “Μωρίς Σενάρ” τύπωσε πολλά έργα του. Τα περισσότερα παρουσιάστηκαν στο Παρίσι με επιτυχία. Αυτά είναι: Trois mélodies grecques σε ποίηση Μαλακάση (1924), Έξι Ελληνικές λαϊκές μελωδίες (1915, έκδοση 1926) για φωνή και πιάνο, Δύο πρελούντια (1916, έκδοση 1924), Ελληνικοί Ρυθμοί (1924, έκδοση 1928) για πιάνο, Τρία βυζαντινά μέλη αρ. 1 (1924, έκδοση 1929) για χορωδία και ορχήστρα, και Δύο Σεπτέτα (1925, έκδοση 1927) για φωνή, πιάνο και έγχορδα. Aκόμα, εκδόθηκε από τον Οίκο “Oxford University Press ” το έργο Δύο Ελληνικοί Χοροί για πιάνο στο Λονδίνο (1926). Από τις προαναφερθείσες δημιουργίες έχουν χαθεί τα δυο Σεπτέτα. Το 1926 τιμήθηκε με το γαλλικό παράσημο «Palmes Académiques».

Εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα το 1938. Την πρώτη περίοδο μετά την επιστροφή του, εξασφάλιζε τα προς το ζειν συνθέτοντας σκηνική μουσική. Έγραψε περίπου δεκαπέντε σκηνικές υποκρούσεις για θεατρικά έργα, εκ των οποίων έχουν σωθεί περίπου δέκα στο αθηναϊκό “Μουσείο και Κέντρο Μελέτης του Ελληνικού Θεάτρου”.

Στη συνέχεια ανέλαβε σημαντικές θέσεις, όπως του αντιπροσώπου του Διεθνούς Ινστιτούτου Μουσικής στην Ελλάδα, του τμηματάρχη μουσικής στο Υπουργείο Παιδείας (1943-59), του μέλους του Διοικητικού Ανωτάτου Συμβουλίου Μουσικής (Δ.Α.Σ.Μ.) και της Ενώσεως Ελλήνων Θεατρικών και Μουσικών Κριτικών (1949), του αντιπροέδρου της καλλιτεχνικής επιτροπής της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών.

Έλαβε τιμητικά τον χρυσό Σταυρό Γεωργίου Α’. Εκπροσώπησε την Ελλάδα στο 4ο Διεθνές Συνέδριο Σύγχρονης Μουσικής Θεάτρου στο Αμβούργο το 1964. Διακιθηκε ως αρθρογράφος: συνεργάστηκε με Ευρωπαϊκές εφημερίδες, υπήρξε αντεπιστέλλον μέλος της Ιταλικής Ρασένια Μουζικάλε, και της Γαλλικής Ρεβύ Μυζικάλ. Επίσης δημοσίευσε μελέτες σε ελληνικές εφημερίδες.

Η καλλιτεχνική του ιδιοσυγκρασία εκδηλώνεται και στον χώρο της ποίησης: η ποιητική του συλλογή Soliloques Pathétiques d’ un Pèlerin-Pasionné περιέχει ερωτικά και ρομαντικά ποιήματα, τα οποία ο Πονηρίδης έγραψε στα γαλλικά την δεκαετία του 1930. Δημοσιεύθηκαν το 1951 στις Βρυξέλλες από τον εκδοτικό οίκο “Lettres et Sciences”.

Από το σύνολο της μουσικής δημιουργίας αξίζει να αναφερθούν εδώ ορισμένα έργα του που εκδόθηκαν στην Ελλάδα και στο εξωτερικό: Trois Preludes Symphoniques (Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών, Αθήνα 1949) , Πρελούδιο και Φούγκα (1919) για έγχορδα (έκδοση Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών / Υπουργείου Προεδρίας της Κυβερνήσεως και Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, Αθήνα 1958), “Griechische Lieder” – Η Παναγία της Σπάρτης (Universal, Wien1960), Συμφωνικό Τρίπτυχο (Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων, Αθήνα 1966), Παναγία της Σπάρτης (1942), σε ποίηση Ά. Σικελιανού και Ανέβηκα στα Άγραφα (Les rochers de Agrafa) για φωνή και πιάνο (εκδόσεις Γαϊτάνος), Η Κασσιανή (1939) καντάτα για μεσόφωνο, μικτή χορωδία και ορχήστρα αφιερωμένη στον αδερφό του συνθέτη Μενέλαο.

Η συνθετική του τεχνοτροπία βασίζεται στον σειραϊσμό, σε ένα πολύ ιδιαίτερο σύστημα που δημιούργησε ο ίδιος και ονόμαζε “απόλυτο διάφωνο”. Θεωρείται από τους πλέον “ευρωπαϊκά” εξελιγμένους Έλληνες συνθέτες. Τον χαρακτηρίζει εκλεπτυσμένη αισθητική, πολυτροπία, εξευγενισμένοι ρυθμοί, καθώς και επιρροές από την Ελληνική και πιο ειδικά την Βυζαντινή μουσική. Χαρακτηρίστηκε ως “εξαίσιος ηχητικός διακοσμητής” από διάσημο Γάλλο μουσικοκριτικό.

Απεβίωσε στην Αθήνα το 1982.

 

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ:

Σκηνική μουσική: Τα δημιουργηθέτα συμφέροντα του Mπεναβέντε (1939), Κύριος Πουρσονιάκ του Μολιέρου και Αντιγόνη Σοφοκλή (1940), Η Βεντάλια του Γκολντόνι (1941), Τα καπρίτσια της Μαριάννας του Α. ντε Μυσσέ (1939), Ζωρζ Νταντέν του Μολιέρου για έγχορδα (1939), Φραντζέσκα ντα Ρίμινι του Ντ’ Αννούτσιο (1939), Τρικυμία του Σαίξπηρ (1939), Βολπόνε του Μ. Τζόνσον(1939), Χιονάτη βασίλισσα του Χ. Κ. Άντερσεν (1940), Κύριος Πουρσονιάκ του Μολιέρου (1940).

Όπερα: Λάζαρος (1960–70), (κείμενο Π. Πρεβελάκη), μουσική τραγωδία σε τέσσερις
πράξεις, σε παρτιτούρα φωνών και πιάνου.

Μουσική για Αρχαίο Δράμα: Αντιγόνη του Σοφοκλή (1940), σε μετάφραση Ι. Γρυπάρη.

Φωνητικά: Βυζαντινό μέλος αρ. 1 (1924), για χορωδία και ορχήστρα, Δύο σεπτέτα (1925), για φωνή, πιάνο και έγχορδα, αγνώστου ποιητή (χαμένο), Δύο ποιήματα (1928–29), για φωνή και πιάνο, (ποίηση Κ. Κρυστάλλη και Μ. Ντ. Καλβοκορέσση), Βυζαντινό μέλος αρ. 2 (1938), για χορωδία και ορχήστρα, Κασσιανή (1939), καντάτα για μεσόφωνο, χορωδία και ορχήστρα, Θούριος (1943), για φωνή, σάλπιγγα και τύμπανο (αθησαύριστο), Δύο μουσικές αφηγήσεις (1956), για φωνή και έγχορδα, (ποίηση Γ. Σεφέρη).

Μουσική για ορχήστρα: Πρελούδιο και Φούγκα (1919), για ορχήστρα εγχόρδων, Συμφωνικό τρίπτυχο (1927), Συμφωνία αρ. 1 (1935), Τρία συμφωνικά Πρελούδια (1938), Λυρική σουίτα (1941), για ορχήστρα εγχόρδων, Συμφωνία αρ. 2 “Της Ανοίξεως” (1942), Η χώρα που δεν πεθαίνει (1958), συμφωνικό ποίημα από τον ομώνυμο κύκλο του Παλαμά, Μικρή συμφωνία (1958), για ορχήστρα εγχόρδων και κρουστά, βασισμένο έργο στο “Όνειρο” του Γ. Σεφέρη, Κοντσέρτο γιο κόρνο και έγχορδα (1962), Κοντσέρτο για πιάνο και ορχήστρα (1968), Κοντσέρτο για βιολί και ορχήστρα (1969), Κοντσέρτο για βιολοντσέλο, ορχήστρα εγχόρδων και κρουστά (1971), Κοντσέρτο για φλάουτο και ορχήστρα (1972), Το καράβι, (ατελές και αθησαύριστο), Μοιρολόγι, (ατελές και αθησαύριστο).

Μπαλέτο: Δωδεκαήμερον (1934) σε κείμενο αγνώστου (χαμένο).

Μουσική Δωματίου: Τραγούδι (1928) για βιολί και πιάνο, Σονάτα αρ. 1 (1940) για βιολί και πιάνο, Τραγούδι (1940) για βιολοντσέλο και πιάνο, Τρίο αρ. 1 (1944) για βιολί, βιολοντσέλο και πιάνο, Σουίτα (1953) για βιολοντσέλο και πιάνο, Σονάτα (1956) για φλάουτο και πιάνο, Κουαρτέτο αρ. 1 “των Χριστουγέννων” (1959) για έγχορδα, Κουαρτέτο αρ. 2 “των Θεοφανίων” (1959) για έγχορδα, Σονάτα (1962) για κλαρινέτο και πιάνο, Τρίο (1962) για φλάουτο, όμποε και κλαρινέτο, Κουαρτέτο (1962) για όμποε, κλαρινέτο, φαγκότο και ξυλόφωνο, Σονάτα αρ. 2 (1963) για βιολί και πιάνο, Τρίο (1963) για κλαρινέτο, φαγκότο και ξυλόφωνο, Κουαρτέτο (1963) για φλάουτο, όμποε, βιόλα και φαγκότο, Σονάτα (1964) για όμποε και πιάνο, Κουαρτέτο αρ. 3 (1965) για έγχορδα, Κουαρτέτο αρ. 4 (1966) για έγχορδα, Τρίο αρ. 2 (1966) για βιολί, βιολοντσέλο και πιάνο, Κουιντέτο (1966) για φλάουτο, όμποε, κλαρινέτο, κόρνο και φαγκότο, Σονάτα (1967) για βιόλα και πιάνο, Σονάτα (1967) για βιολοντσέλο και πιάνο, Τρίο αρ. 3 (1967) για βιολί, βιολοντσέλο και πιάνο, Κουαρτέτο αρ. 5 (1970) για έγχορδα, Σουίτα (1970) για φλάουτο, βιολί, βιόλα και βιολοντσέλο, Μουσική για τούμπα και πιάνο (1971), Μουσική για τρία κόρνα και κρουστά (1971), Τρία λυρικά κομμάτια (1972) για κλαρινέτο και πιάνο, Μουσική για τρία τρομπόνια και πιάνο (1973), Συνεργεία (1973) για βιολί, βιολοντσέλο και κρουστά.

Μουσική για πιάνο: Δύο πρελούδια (1916), Μικρή σουίτα (1920), Σονάτα (1921), Ελληνικοί Ρυθμοί (1924), Folk dances of the world: Two Greek folk dances (1926), σε δύο τόμους, Σκέρτσο (1928), Αττικές σουίτες αρ. 1–3 (1947), Πρελούδιο και χορός (1947), Τέσσερα πρελούδια (1957), Ευρυθμίες αρ. 1–5 (1956–71), Ευμολπίες αρ. 1–4 (1965–69), Τριλογίες αρ. 1–4 (1961–68), Σονάτα αρ. 3 (1968), Μότο περπέτουο (1976).

Τραγούδι: Έξι ελληνικές λαϊκές μελωδίες (1915), για φωνή και πιάνο. Trois mélodies Grecques (1924), για φωνή και πιάνο (ποίηση Μαλακάση), Τρία τραγούδια (1934) για φωνή και πιάνο (ποίηση Κ. Καβάφη), Παναγία της Σπάρτης (1942 – ποίηση Ά. Σικελιανού), Αναδυόμενη (1942 – ποίηση Ά. Σικελιανού), Ο Χάρος (άγνωστη χρονολογία – ποίηση Λ. Πορφύρα), Δύο τραγούδια: Εσπερινός, Ο γλάρος (στίχοι Λ. Πορφύρα – άγνωστη χρονολογία), Δύο Λυρικά του Σικελιανού: Άνοιξη, Με ξύπνησε στις αμμουδιές (ποίηση Ά. Σικελιανού – άγνωστη χρονολογία), Το λυρικό γράμμα (άγνωστη χρονολογία), επτά τραγούδια για φωνή, φλάουτο και τρίο εγχόρδων (ποίηση Μ. Φραντζέσκου), Τραγούδια (ποίηση Γ. Σεφέρη, Κ. Παλαμά, Μ. Μαλακάση και Π. Πρεβελάκη), Deux mélodies Arméniennes, για φωνή και πιάνο (ποίηση Koutchak – αθησαύριστο).

 

 

 

Ανδρέας Χανιώτης, Μουσικός – Απόφοιτος Τμήματος Μουσικών Σπουδών ΕΚΠΑ

ΠΗΓΕΣ:

Πτυχιακή εργασία Σπυρίδωνος Τάκα, Γεώργιος Πονηρίδης, σονάτα για βιολί και πιάνο αρ. 1 (1940), ΠΑ.ΜΑΚ., επιβλέπων καθηγητής: Δ. Χανδράκης, Θεσσαλονίκη 2011

Αρχείο Γεωργίου Πονηρίδη – Βιβλιοθήκη Λίλιαν Βουδούρη

Γεώργιος Πονηρίδης

http://acropolisproperty.com/%CE%B3%CE%B5%CF%8E%CF%81%CE%B3%CE%B9%CE%BF%CF%82-%CF%80%CE%BF%CE%BD%CE%B7%CF%81%CE%AF%CE%B4%CE%B7%CF%82/

Τάκης Καλογερόπουλος, Το λεξικό της Μουσικής, Εκδόσεις Γιαλλέλη, Αθήνα 1998.

Advertisements