Αργύρης Κουνάδης (1924-2011)

Metnin Türkçe versiyonu için lütfen burayı tıklayınız

Ο Αργύρης Κουνάδης γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1924. Ήταν πιανίστας, μαέστρος και συνθέτης, φημισμένος στην Ευρώπη. Το έργο του χωρίζεται σε δυο κατηγορίες: την λαϊκή δημιουργία και την έντεχνη πρωτοπορία. Σπούδασε μουσική στο Ωδείο Αθηνών με τον Δ. Μαρή και τον Σπ. Φαραντάτο (πιάνο) και στο Ελληνικό Ωδείο με τον Γ.Α. Παπαϊωάννου (σύνθεση). Έχοντας την υποστήριξη του Ι.Κ.Υ., όπως και υποτροφία της Γερμανικής Κυβέρνησης, συνέχισε τις σπουδές του στην Γερμανία, στην Κρατική Ακαδημία του Φράιμπουργκ με τον Β. Φόρντερ (σύνθεση) και τον Κ. Φέτερ (διεύθυνση ορχήστρας).

Ως σολίστας πιάνου, συνέπραξε με την Συμφωνική Ορχήστρα του ΕΙΡ, όπως και με την Κρατική Ορχήστρα Αθηνών. Με την τελευταία ερμήνευσε σε πρώτη πανελλήνια εκτέλεση το κοντσέρτο για πιάνο του Α. Κατσατουριάν υπό τη διεύθυνση του Α. Παρίδη (1953).

Ως συνθέτης χαρακτηρίστηκε για την αγωνιστική του δράση: το 1943, ως μέλος της ΕΠΟΝ έγραψε τον ύμνο της παράταξης, λόγος για τον οποίο οδηγήθηκε στις φυλακές της Καλλιθέας. Εκεί, ως μουσικός, κέρδισε την συμπάθεια του ομότεχνου Ιταλού Διοικητή των φυλακών, ο οποίος σε τρεις μέρες τον άφησε ελεύθερο κρυφά.
Το 1950 συνεργάστηκε με τον Μ. Θεοδωράκη και τον Μ. Χατζηδάκι στο νεοσύστατο τότε χορόδραμα της Ραλλούς Μάνου. Εκείνη περίπου την εποχή (1949 – 1957) έγραψε τα έργα της πρώτης περιόδου της συνθετικής δημιουργίας του. Οι επιρροές του ήταν τότε από το ρεμπέτικο τραγούδι, όπως και από τους συνθέτες Μπάρτοκ και Στραβίνσκυ. Τα περισσότερα έργα εκείνης της εποχής στη συνέχεια τα αποκύρηξε, κράτησε όμως τα Σχέδια για ένα καλοκαίρι (6 ποιήματα του Γιώργου Σεφέρη, για βαρύτονο και πιάνο, 1949), Μουσικές Στιγμές (για βιολί και πιάνο, 1949-50),

Συμφωνιέτα σε μι με πιάνο obligato και Απόσπασμα από τον θρήνο της Αντιγόνης του Σοφοκλή (για γυναικεία φωνή και 5 πνευστά, 1956).

Κατά την δεύτερη συνθετική του περίοδο οι επιρροές του βασιζόταν στο ατονικό, το δωδεκάφθογγο, το σειραϊκό και το αλεατορικό σύστημα. Δημιούργησε ένα εξαιρετικά μοντέρνο ιδίωμα, που όμως το διέπνεε μια βυζαντινή αυστηρότητα. Ως εκ τούτου, πέραν του ιδιαίτερα λυρικού στοιχείου, είναι έντονη η παρουσία μελοποιημένου λόγου και ιδιαίτερα αισθητό το δραματικό στοιχείο. Ειδικά στα έργα της τελευταίας περιόδου, υπάρχουν στοιχεία σαρκασμού και κοινωνικής κριτικής.

Τα πιο αξιόλογα έργα του ειναι: το Χορικό για συμφωνική ορχήστρα (γράφτηκε το 1958, το πρώτο ελληνικό έργο που παίχτηκε στις εκδηλώσεις της Εταιρείας Σύγχρονης Μουσικής στην Κολωνία το 1959 και το πρώτο ελληνικό έργο που παίχτηκε από τη Φιλαρμονική του Βερολίνου με διευθυντή ορχήστρας τον Βόλφγκανγκ Φόρτνερ το 1961), τα Ετεροφωνικά Ιδιόμελα για συμφωνική ορχήστρα, το Κουϊντέτο για πνευστά, το Κουαρτέτο για έγχορδα. Αξιόλογες επίσης είναι και ορισμένες όπερες με ιδιαίτερα σαρκαστική διάθεση (Το λαστιχένιο φέρετρο, Τα μαγεμένα αναλόγια, Τειρεσίας).

Τα μονόπρακτά του, παιγμένα πολλές φορές στη Γερμανία, δεν παίχτηκαν ποτέ στην Ελλάδα. Μόνη εξαίρεση στον θλιβερό αυτό κανόνα η παράσταση του Γυρισμού από την Εθνική Λυρική Σκηνή.

Κατά την διάρκεια όμως της πρώτης περιόδου της δημιουργίας του, τόσο τα “κλασσικά” του έργα όσο και τα “ελαφρά”, ερμηνεύονταν συχνά από τις Ελληνικές ορχήστρες και μεταδίδονταν από το ραδιόφωνο.

Ως μαέστρος και καθηγητής ανέλαβε σημαντικές θέσεις, παίρνοντας θέση βοηθού του W. Fortner to 1963, διευθυντή του ενόργανου συνόλου “Musica Viva” και των προγραμμάτων του Ινστιτούτου Σύγχρονης Μουσικής, τμήματος της πανεπιστημιακής έδρας σύνθεσης του Φράιμπουργκ.

Αξίζει να αναφερθεί η προσφορά του στην μουσική για κινηματογράφο, τις δεκαετίες ’50 και ’60: έγραψε μουσική για τις ταινίες Ουρανός του Τάκη Κανελλόπουλου

και Αντιγόνη του Γιώργου Τζαβέλα.

Για την τελευταία, το 1961 πήρε βραβείο (Φεστιβάλ Ελληνικού Κινηματογράφου, Θεσσαλονίκη).

Δραστηριοποιήθηκε στο χώρο του λαϊκού τραγουδιού τις δεκαετίες του ’70 και του ’80. Γνωστά τραγούδια που άφησε την περίοδο αυτή είναι: Στην πλατεία Αβησσυνίας,

Do you like the Greece,

Όρτσα τα πανιά με τη φωνή του Αντώνη Καλογιάννη

και Δεν περισσεύει υπομονή με τη φωνή της Σωτηρίας Μπέλλου (βλ. πρώτο βίντεο).

Μια από τις πολλές και μεγάλες διακρίσεις του ήταν το 1973, η επιλογή του έργου του Ετεροφωνικά Ιδιόμελα από τον διαγωνισμό της IGNM-SIMC.

Απεβίωσε τον Νοέμβρη 2011, στο Φράιμπουργκ.

ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ:

Πρώτη περίοδος (1949 – 1957): Έργα που με υπερβολική αυστηρότητα ο συνθέτης αποκύρηξε: Τα Χοροδράματα Σάπφειρος (1950), Μορφές μιας γυναίκας (1950), Ηλιογέννητη (1952), Πανδώρα ((1953). Επίσης αποκυρηγμένη (αλλά σωσμένη στα αρχεία της ΕΡΤ) συμφωνική μουσική: Μικρή Σουίτα για πιάνο, κλαρινέτο, έγχορδα και κρουστά (1955), Μουσική για πιάνο και ορχήστρα (1955), τα μπαλέτα Νεκρές φύσεις (1956), Μαντάμ Ορτάνς (1956), Παρωδία στ’ άσπρα (1956) κ.ά.
Έργα της πρώτης περιόδου που δεν αφορίστηκαν: Μουσικές Στιγμές για βιολί και πιάνο (1949-50), 6 ποιήματα του Σεφέρη για βαρύτονο και πιάνο με τίτλο Σχέδια για ένα καλοκαίρι (1949), Συμφωνιέττα σε μι με πιάνο obligato (1951-54).

Μεταγενέστερα έργα: 5 συνθέσεις για ορχήστρα (1957-58), Χορικόν – το πρώτο Ελληνικό έργο σε Φεστιβάλ της Διεθνούς Εταιρείας Σύγχρονης Μουσικής (Κολωνία 1960), επίσης πρώτο Ελληνικό έργο παιγμένο από την Φιλαρμονική του Βερολίνου (1961), Μικρό Κοντσέρτο για φλάουτο και ορχήστρα δωματίου ((1958), Ντούο για φλάουτο και πιάνο ((1958), 5 σκίτσα για φλάουτο (1959), Δοκίμιο για μεγάλη ορχήστρα δωματίου (1959), Κουαρτέττο εγόρδων (1960), 3 Νυχτερινά σε ποίηση Σαπφούς, για σοπράνο και 5 όργανα (1960), Ντούο για φλάουτο και πιάνο (1961), Το λαστιχένιο φέρετρο – μονόπρακτο σε κείμενο Β. Ζιώγα (1962), 5 ποιήματα του Καβάφη για φωνή και πιάνο (1961), Τρίπτυχο για φλάουτο και ορχήστρα (1964), Quatro pezzi για φλάουτο, βιολοντσέλλο και πιάνο (1966), Ραψωδία – σε κείμενα Μάρκου Αυρηλίου, Ν. Εγγονόπουλου και Ομήρου, για γυναικεία φωνή και σύνολο μουσικής δωματίου (1966), Ετερόφωνα Ιδιόμελα για ορχήστρα (1967), Τα μαγεμένα αναλόγια – σκηνικό έργο σε κείμενο Κ. Βάλεντιν, για ορχήστρα δωματίου (1969), Ο έχων ώτα ακούειν ακουέτω για κουιντέτο πνευστών (1970), Μπλουζ για φλάουτο και πιάνο ή τσέμπαλο (1970), Επιτύμβιο στη μνήμη του Τσαρλς Άιβς για 13 φλάουτα και κρουστά (1972), Τειρεσίας – σκηνικό έργο σε κείμενο του συνθέτη για μεγάλη ορχήστρα (1974), Η Απόδραση – σκηνικό έργο σε κείμενο Βάλτερ Γενς για μεγάλο σύνολο δωματίου (1974-75, αποσύρθηκε), Το αηδόνι για σοπράνο και 10 (ή επιπλέον) κοντραμπάσσα (1975). Για βιόλα και ορχήστρα δωματίου (1977), Το κοντραμπάσσο – σκηνικό έργο του Τσέχωφ για 9 κοντραμπάσσα, ορχήστρα “σαλονιού” και μαγνητοταινία (1978), 9 ποιήματα του Μ. Σαχτούρη για βαρύτονο, μικτή χορωδία, κιθάρα, πιάνο, 3 τσέλλα, 2 κοντραμπάσσα και κρουστά (1979), Λυσιστράτη – από τον Αριστοφάνη, για μεγάλη ορχήστρα δωματίου (1980-81), Αποχαιρετισμός του Μέτοικου, σκηνή για άνδρα και πιάνο (1982), 5 μικρά ποιήματα του Αλ. Ζακυθηνού (1983), 3 ποιήματα του Ρ. Βάγκνερ (1983), Ο άνθρωπος με την άμμο, σκηνικό έργο από τον Ε.Τ.Α. Χόφμαν για ορχήστρα δωματίου (1983-84), Για πιάνο και ορχήστρα δωματίου (1985), Η επιστροφή – Ο γυρισμός, μονόπρακτη όπερα σε λιμπρέτο Καίης Τσιτσέλη – Χρ. Κληρίδη (1987-88),5 Μουσικές Στιγμές για φλάουτο (1989), Επίλογος Ι και ΙΙ σε ποίηση Σαχτούρη (1989), Προανάκρουσμα σε μια ελεγεία για τσέλλο και πιάνο(1991), Σουίτα για 2 πιάνα από το μπαλέτο Νεκρές φύσεις (1990), Χορικά από τις Βάκχες για γυναικείο χορό και ορχήστρα (1993), Τονικές Σπουδές για πιάνο, Μικρές σπουδές modales για πιάνο, Τρίο για φλάουτο, βιόλα και κιθάρα, Μικρή πρωινή μουσική – μπαλέτο, Χορεία Ι για σοπράνο, χορευτή καιμ μικρό σύνολο, Χορεία ΙΙ, Βάκχαι – λυρικό δράμα, κ.ά.

Ανδρέας Χανιώτης, Μουσικός – Απόφοιτος Τμήματος Μουσικών Σπουδών ΕΚΠΑ

ΠΗΓΕΣ:

Αργύρης Κουνάδης (1924 – 2011)

Σαν σήμερα: Βιογραφίες – Αργύρης Κουνάδης

Τάκης Καλογερόπουλος, Το λεξικό της Μουσικής, Εκδόσεις Γιαλλέλη, Αθήνα 1998.

Advertisements