Οι μεγάλες κατακτήσεις

Metnin Türkçe versiyonu için lütfen burayı tıklayınız

 

 

1.  Η ολοκλήρωση της ρωμαϊκής επέκτασης (200-31π.Χ.)

Έως τα τέλη του 2ου αι. π.Χ. οι Ρωμαίοι με τη βοήθεια του στρατού τους κατάφεραν να εδραιωθούν στην Ανατολή και στη Δύση. Στην Ανατολή πήγαν για να ζήσουν με πολυτέλεια. Στη Δύση πήγαν προκειμένου να εκμεταλλευτούν τους φυσικούς πόρους των χωρών που εξουσίαζαν.

 

1.1 Η επέκταση στην Ανατολή

Αφού έλαβε τέλος ο Β’ Καρχηδονιακός πόλεμος, η Ρώμη αναμειγνύεται στα θέματα του ελληνιστικού χώρου. Έκανε πόλεμο σε δύο μέτωπα: στο βασίλειο της Μακεδονίας και στο βασίλειο της Συρίας.

Εναντίον του Φιλίππου Ε΄ στράφηκαν αρχικά οι Ρωμαίοι και οι Αιτωλοί σύμμαχοί τους, οι οποίοι μετά από συγκρούσεις τριών ετών (200-197) νίκησαν τους Μακεδόνες στη μάχη των Κυνός Κεφαλών το 197 π.Χ. Το 196 π.Χ. ο Ρωμαίος ύπατος Φλαμινίνος διακήρυξε την ελευθερία των Ελλήνων από τους Μακεδόνες.

Έπειτα οι Ρωμαίοι και οι σύμμαχοί τους (Αχαϊκή Συμπολιτεία, Ρόδος βασίλεια της Μακεδονίας και Περγάμου) νίκησαν το στρατό του Αντιόχου Γ’ στη Μαγνησία του Μαιάνδρου. Οι συγκρούσεις διήρκεσαν δυο χρόνια (192-190 π.Χ.) και τον εξανάγκασαν τον Αντίοχο Γ’ να παραδώσει και τον φιλοξενούμενό του Αννίβα. Ο Αννίβας βρήκε καταφύγιο στη Βιθυνία αλλά τελικά αυτοκτόνησε.

Οι Ρωμαίοι αργότερα νίκησαν στη μάχη της Πύδνας το 168 π.Χ. τον Περσέα, το γιο του Φιλίππου Ε΄. Ως αποτέλεσμα καταστράφηκε η Ήπειρος, που ήταν σύμμαχος του Περσέα. Επίσης παραδόθηκαν στους Ρωμαίους 1000 επιφανείς άνδρες της Αχαϊκής Συμπολιτείας.

Καταλυτικές ήταν και οι επόμενες ήττες για τους Έλληνες. Ο ύπατος Καικίλιος Μέτελλος νίκησε τον φερόμενο ως απόγονο του Περσέα, Ανδρίσκο δημιουργώντας την επαρχία «Μακεδονία» (Μακεδονία, Ήπειρος, Θεσσαλία , νότια Ιλλυρία) το 148π.Χ.

Το 147 π.Χ. ηττήθηκε και ο στρατηγός Κριτόλαος στη μάχη της Σκάρφειας στη Λοκρίδα και υποτάχθηκε η Κεντρική Ελλάδα. Το 146 π.Χ. καταστράφηκε η Κόρινθος. Το 133 π.Χ., μετά το θάνατο του Άτταλου Γ΄, η Πέργαμος πέρασε ως κληροδότημα στα χέρια των Ρωμαίων. Με την υποταγή των Σελευκιδών και της Αιγύπτου η ρωμαϊκή επικυριαρχία εδραιώθηκε στον Ελλαδικό χώρο.

 

1.2 Οι κατακτήσεις στη Δύση

Νικηφόρα ήταν η πορεία των Ρωμαίων και στη Δύση. Ο Σκιπίων Αιμιλιανός  κατέκτησε την Ισπανία το 133 π.Χ.. Τον 2ο  και 1Ο  αιώνα π.Χ. κατακτήθηκε σταδιακά ολόκληρη η σημερινή Γαλλία. Ακόμα και η μεσόγειος θεωρείτο από τους Ρωμαίους κατάκτηση και την ονόμαζαν χαρακτηριστικά mare nostrum (η θάλασσά μας).

 

1.3 Η διοίκηση των κατακτημένων περιοχών

Οι ρωμαϊκές κτήσεις που περιελάμβαναν τις περιοχές από το Γιβραλτάρ ως τον ποταμό Ευφράτη, διοικούνταν είτε ως ρωμαϊκές επαρχίες είτε ως φόρου υποτελείς.

Παρόλη όμως τη δύναμη της Ρώμης δεν έλειπαν και τα προβλήματα. Αυτά οφείλονταν στην πολυεθνικότητα, στο δυσπρόσιτο των εδαφών και τη δίψα των στρατιωτικών διοικητών για εξουσία και αυτονομία.

 

2.  Οι συνέπειες των κατακτήσεων

Το ρωμαϊκό κράτος χρειαζόταν μια σειρά μεταρρυθμίσεων για την αντιμετώπιση πλείστων προβλημάτων όπως οι εμφύλιες διαμάχες. Αυτές όμως οι μεταρρυθμίσεις ήταν που ουσιαστικά οδήγησαν και στην αποδιοργάνωση της Ρώμης.

 

2.1 Οικονομικές, κοινωνικές και πολιτιστικές αλλαγές

Στον οικονομικό τομέα εκτός της γεωργίας αναπτύχθηκε το εμπόριο και η βιοτεχνία. Το αποτέλεσμα ήταν η συσσώρευση του πλούτου στα χέρια λίγων, η αύξηση του αριθμού των δούλων και η εξαφάνιση των μικρών επιχειρήσεων.

Στον κοινωνικό τομέα οι μικρομεσαίοι, που μέχρι πρότινος στήριζαν το κράτος στρατιωτικά και οικονομικά, έχασαν τη δύναμή τους. Για να αναζητήσουν νέες ευκαιρίες μετοίκησαν στη Ρώμη. Εκεί έβγαζαν τα προς το ζην ως ψηφοφόροι ή ψευδομάρτυρες στα δικαστήρια, εξυπηρετώντας τα συμφέροντα των συγκλητικών ή των ιππέων.

Συγκλητικοί ονομάζονταν οι μεγαλογεωκτήμονες που αποκτούσαν αξιώματα μέσω της λαϊκής ψηφοφορίας. Εντάσσονταν στο σώμα της συγκλήτου.

Ιππείς ονομάζονταν οι έχοντες χρήματα που μπορούσαν να υπηρετήσουν στο ιππικό.

Σκοπός τους ήταν το κέρδος. Ασχολούνταν με ποικίλες επιχειρήσεις όπως αυτή του δημοσιώνη, του ενοικιαστή δηλαδή των δημοσίων προσόδων. Αποπλήρωναν προκαταβολικά τους φόρους των επαρχιών στο κράτος. Έπειτα έβγαζαν κέρδος πουλώντας τα δικαιώματά τους στους λεγόμενους τελώνες, τους φοροεισπράκτορες της εποχής.

Η συγκέντρωση πληθυσμού στη Ρώμη οδήγησε και στην ανάπτυξη του δουλεμπορίου. Οι δούλοι έρχονταν από την Ανατολή. Χρησιμοποιούνταν ως φθηνό εργατικό δυναμικό.

Ως προς την καθημερινότητα των ρωμαίων πολιτών, αυτή δέχτηκε σαφείς επιδράσεις από τις περιοχές που κατέκτησαν. Επιζητούσαν την πολυτελή διαβίωση άκοπα και χωρίς ιδιαίτερη επιτήδευση· λάτρευαν ανατολικές θεότητες όπως την Ίσιδα, την Κυβέλη και το Μίθρα· αρέσκονταν στη νέα αττική κωμωδία, την οποία μιμήθηκαν οι ποιητές Πλαύτος και Τερέντιος· κοσμούσαν τα σπίτια τους με αντίγραφα ελληνικών γλυπτών· προσλάμβαναν Έλληνες δασκάλους για τα παιδιά τους· ήταν λάτρεις των θεαμάτων όπως οι μονομαχίες και οι θηριομαχίες.

 

2.2 Οι μεταρρυθμιστικές προσπάθειες

Το ρωμαϊκό κράτος είχε χάσει τον πατροπαράδοτο χαρακτήρα του. Γι αυτό επιφανείς Ρωμαίοι προσπάθησαν να πολεμήσουν την αλλοτρίωση αξιών και δομών.

Το 133 π.Χ. ο Τιβέριος Γράκχος, ρωμαίος δήμαρχος, πρότεινε με νόμο την εκ νέου διανομή των αγροτικών εκτάσεων και του θησαυρού του εκλιπόντος βασιλιά Άτταλου Γ΄. Έκανε αυτήν την πρόταση για να αποκτήσουν περιουσία και οι ακτήμονες. Οι κατέχοντες όμως το ρωμαϊκό πλούτο τον δολοφόνησαν και δεν εφάρμοσαν ποτέ το νόμο του.

Το 123 π.Χ. ο αδελφός του Τιβέριου, Γάιος Γράκχος, δήμαρχος επίσης, κινήθηκε στο ίδιο μοτίβο με τον Τιβέριο: έθεσε σε λειτουργία το νόμο του Τιβέριου ευνοώντας τους ακτήμονες και φτωχούς, περιόρισε το ρόλο της συγκλήτου, έδωσε αρμοδιότητες στους ιππείς, εξομάλυνε της στρατιωτική θητεία. Οι συγκλητικοί όμως εξολόθρευσαν αυτόν και τους οπαδούς του.

Έτσι το έργο των Γράκχων αν και δίκαιο δεν είχε την αναμενόμενη αποδοχή. Όμως δημιούργησε κάποιες θετικές προϋποθέσεις για το μέλλον.

 

2.3 Η ενοποίηση της Ιταλίας

Οι Ιταλοί μετείχαν στο ρωμαϊκό στρατό χωρίς όμως να έχουν τα ίδια δικαιώματα με τους Ρωμαίους πολίτες. Αναζητούσαν ισονομία, περιουσιακά προνόμια, πρόσβαση στο εμπόριο. Οι αντιθέσεις Ιταλών-ρωμαίων πυροδότησαν το ξεκίνημα του λεγόμενου Συμμαχικού Πολέμου (90-80 π.Χ.) .Αποτελέσματα του πολέμου αυτού ήταν: α) ο νόμος του 89 π.Χ. κατά τον οποίο οι Ιταλοί μπορούσαν να γίνουν Ρωμαίοι πολίτες, β) ο διορισμός του Σύλλα σε ύπατο το 88 π.Χ., γ) η ίδρυση του Ιταλικού Κράτους με πρωτεύουσα τη Ρώμη.

 

2.4 Οι εμφύλιοι πόλεμοι

Η μεγάλη γεωγραφική έκταση του νέου κράτους, η διαφορετικότητα των πολιτών και η φιλοδοξία των στρατιωτικών ηγετών δημιούργησαν εσωτερικές έριδες που ζημίωσαν τη δημοκρατία. Οι δύο κυρίαρχες τάξεις -οι αριστοκρατικοί και οι δημοκρατικοί- μάχονταν για την εξουσία.

Τέτοιου είδους διαφορές είχαν και οι στρατηγοί Μάριος (δημοκρατικός) και Σύλλας (αριστοκρατικός). Ο Μάριος είχε την υποστήριξη των στρατιωτών τους οποίους και μετέτρεψε από κρατικούς υπαλλήλους σε επαγγελματίες. Ο Σύλλας διακρινόταν για την πολιτική του δεινότητα και είχε υψηλές βλέψεις.

Οι δύο άντρες προσπάθησαν να ηγηθούν του στρατεύματος εναντίον του Μιθριδάτη του Πόντου. Ήρθαν αντιμέτωποι μεταξύ τους, στη διεκδίκηση αυτής της ηγεσίας. Ο Σύλλας τελικά επικράτησε και κατατρόπωσε το στρατό του Μιθριδάτη στην Αθήνα και τη Βοιωτία. Προκειμένου να απαλλαγεί από τους πολιτικούς του αντιπάλους θέσπισε τις προγραφές, τη θανάτωση δηλαδή των εχθρών του και τη δήμευση της περιουσία τους. Αυτοανακηρύχθηκε δικτάτορας ώστε να μην μπορεί κανείς να τον ελέγχει.

Έπειτα ανέλαβε δράση ο Πομπήιος, ένας φιλόδοξος. Έλαβε μέρος σε αρκετές εκστρατείες χωρίς να κατέχει ιδιαίτερα τα στρατιωτικά πράγματα. Μετά τη συνομωσία εναντίον του από τον  καιροσκόπο Κατιλίνα, συνασπίστηκε με τον Κράσο και τον Ιούλιο Καίσαρα. Αποτέλεσαν μαζί ένα πολιτικό σχήμα, την λεγόμενη πρώτη τριανδρία, το 60 π.Χ. Από το σχήμα αυτό αναδείχτηκε ιδιαίτερα ο Ιούλιος Καίσαρας. Αυτός, με τη συμπαράσταση του στρατού, ανέλαβε αξιώματα και πολλαπλασίασε τα ρωμαϊκά εδάφη. Ο Πομπήιος προσπάθησε να υφαρπάξει την εξουσία του Καίσαρα, όταν εκείνος έλειπε από τη Ρώμη. Αναπόφευκτη  η σύγκρουση των δύο με νικητή τον Καίσαρα στη μάχη των Φαρσάλων το 48 π.Χ.

Έπειτα από τη νίκη του ο Καίσαρας προέβη σε μια σειρά μέτρων αφού αναγορεύτηκε ισόβιος δικτάτωρ: μετρίασε τη δύναμη της συγκλήτου, διένειμε γη στους στρατιώτες και το ρωμαϊκό όχλο, αναδιοργάνωσε τις επαρχίες, ίδρυσε αποικίες, αναμόρφωσε το ημερολόγιο. Δεν πρόλαβε όμως να ολοκληρώσει το έργο του. Δολοφονήθηκε από τον Κάσσιο Λογγίνο και τον Μάρκο Βρούτο στις 15 Μαρτίου του 44 π.Χ.

Τον Καίσαρα διαδέχτηκε ο Μάρκος Αντώνιος. Εκείνος, μαζί με το Λέπιδο και τον Οκταβιανό αποτέλεσαν τη δεύτερη τριανδρία το 43π.Χ.. Για να εκδικηθούν το θάνατο του Καίσαρα στράφηκαν κατά του Κάσσιου και του Βρούτου· οι δύο συνωμότες ηττήθηκαν στη μάχη των Φιλίππων της Μακεδονίας (42 π.Χ.) και αυτοκτόνησαν. Ο Λέπιδος παραγκωνίστηκε όμως από την τριανδρία. Ο Αντώνιος και Οκταβιανός συγκρούστηκαν για την εξουσία. Στη μάχη του Ακτίου το 31 π.Χ. επικράτησε ο Οκταβιανός. Το 30 π.Χ. η κατάκτηση της Αιγύπτου σήμανε το τέλος της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας.

Advertisements