Genel olarak – Yunan halk şarkılarının kökeni

Για την Ελληνική έκδοση του κειμένου πατήστε εδώ

GENEL OLARAK

 

Halk şarkıları ortak üründür. Her halk şarkısında güfte ve bestecinin imzası yoktur. Bir kişi bir olaydan, bir fikirden ya da bir durumdan esinlenip böyle bir şarkı oluşturur. Bu şarkılar bir evlilik bir eğlence ya da bir köy şenliğinde sunulur. Eğer toplumun diğer üyeleri bundan etkilenirse, kabul ederler ve değiştirebilirler. Farklı bir varyasyon ile gözlenen bu halk şarkısı, çeşitli yerlere seyahat edebilir.

Geleneksel şarkıların rolü, ilkel toplumlarda bitkilerin yetiştirilmesine, gezegenlerin hareketine, yağmur yağmasına, savaşlarda zafer getirilmesine ve saireye yardım etmek idi. Dans eşliği dinsel törenin ayrılmaz bir parçasıydı. Kültürel bir oluşum olarak bunun başlangıç olduğu görülüyor.

Böylece halk şarkılarının son şeklini oluşturan halkın ruhsal dünyasının gerçek ifadesidir. Eğer takımın bir üyesi tarafından oluşturulan bazı şarkılar sevilmediyse, o zaman hiç kimse onları dinlemiyordu.

Ancak, üst tabakaya ait olan okumuş takımı tarafından oluşturulan bazı sentezler, istisna sayılır. Halk onları kabul edip nasıl isterse değiştirirdi. Hem müzikte hem de masal ve bilmece gibi başka halk edebiyatı ürünlerinde varyasyonlar gerçekleştirildi. Halkın kültürel kendiliğinden varolması, bazı durumlarda dış etkileri kabul etti.

Kapalı toplum, halk şiirinin gelişimi için önemli bir neden idi. Bundan dolayı çeşitli bölgelerdeki özel halk sanatı buluşmaktadır. Onlardan her birinin kendi arasında benzerlikleri var.

Böylece bir şarkının birçok versiyonu vardır. Bu versiyonlar, aynı toplumun üyeleri istediği için ya da halk şarkıları başka bölgelere seyahat ettiği için oluşturuldu. Halk şarkıları sözlerinde ve metnin etkileyici araçlarında farklılıklar vardır. Ayrıca karışma da vardır: Halk şarkısı sözleri, ilgili nesneler ve şarkı arasında ilişkili olur. Bazı durumlarda metin sonraki şartlara göre değişir (Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, σ. 34, Αθήνα 1975). Örneğin Girit türküsü, 1522 yılında Türkler tarafından Rodos Adası’nın kuşatılmasından bahsediyor.

– Ules i hores herode ki ules kali kardia hun
ma i Rodo i variomiri stek aposfalismeni

(Anton. Jeannaraki, Κρητικά άσματα, Leipzig 1876, σ. 4)
Çevirisi:

– Bütün Oniki Adalar sakin hissediyor
bahtsız olan Paros adası ise tehlike altında

 

 

(Betr. Bouvier, Δημοτικά τραγούδια από χειρόγρ. Της Μονής Ιβήρων, Αθήνα 1960, σ. 12, αρ. 7. Βλ. Και σ. 41).

YUNAN HALK ŞARKILARININ KÖKENİ:

Yunan halk şarkılarının kökleri Yunan antik döneminde bulunmaktadır. Özellikle bu görüş Fransız Modern Hellenist C. Fauriel ve S. Kiriakidis tarafından ifade ediliyor. Claude Fauriel, 1824 yılında yayımladığı Yunan halk şarkıları antolojisinde şarkıları 16. yüzyıldan ve daha önce tarihlendirdi. Halk şarkıları, (Velandros ve Hrisanca, Livistros ve Rodamni) geç Bizans romanlarında olduğunu söyledi. Ayrıca halk şarkısı teriminin 8. yüzyılda ortaya çıktığını ama halk şarkılarının aniden Ortaçağ’ da oluşturulamadığını iddia etti. Kendisi halk şarkılarının ne zaman oluşturulduğunu bulamadığı için bunların eski Yunan’ın doğal evrimi olduğuna inanıyor. Fafriel’ in de Antik Yunan halk şarkısı için aynı görüşü vardır. Eski geleneksel şarkılar aşağıdaki kategorilere ayrılmıştır: işçi, şölen, düğün, ağıt ve güzel karakteriyle “agermika” ve saire. Aşağıdaki isimleri vardır: “epimilios odi”, “elinos”, “Litnersis”, “vukoliasmos”, “katavafkalisis”, Hymenaeus, “olofirmos”, “anthema”, “helidonisma”, “koronisma” ve saire (Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, σ. 7, Αθήνα 1975).

Analitik olarak:

a) İşçi şarkılarıi:

1. “Epimilios Odi”. Bir el değirmeni ile çalışma sırasında şarkı söyleniyor.

Άλει μύλα άλει

και γαρ Πιττακός άλει, μεγάλας

Μυτιλάνας βασιλεύων

Πλουτ., των επτά σοφών συμπόσιον, 14 Πρβλ. Και Αιλιανού, Ποικ. Ιστ. Ζ’, 4, (Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, σ. 7, Αθήνα 1975)

Ali mila ali

ke ğar Pittakos ali, meğalas

Mitilanas vasilevon

2. “İmeos”, su pompalanması sırasında şarkı söyleniyor.

3. “İfantiki”de dokumacılık konulu şarkılar vardır. Homeros’un Odysseyinde (Circe Adası, Penelope) ve “İpsili” adlı Euripides’ in dramasının bölümünde değinmeler var. Bu şarkılar “Elinos” ve “linos” olarak adlandırılır. İkinci şarkı galiba hüzünlü de idi. Dokuma sırasında bu halk şarkıları söyleniyordu. Bu geleneğe bügüne kadar Mani’de rastlanıyor. Birçok kederli şarkı, ölüye ağıt yakılması dışında hayatın diğer durumlarında da söyleniyor.

 

 

4. “İulos” Tanrıça Demeter’in bir ilahisidir. Orakçıların topladığı tanelerden “iuli” ve “uli” olarak adlandırıldı. Daha sonra orakçıların şarkısı “İulos” adlandırıldı. Ayrıca “Litirersis” olarak adlandırılıyor (Αθ. Δειπν. ΙΔ’, 10 p 619 Α. -Θεοκρ.. ειδυλλ. 10, 41 εξ. κλπ.)3. Agia Triada bölgesinde Minos anjiyografisi bulunmaktadır. Bu anjiyografi M.Ö. 1550-1500 tarihlerindedir ve orakçıların şarkı söyleyerek iş yerine gitmesini gösteriyor. Bu, şarkının antik oluşunun kanıtı olarak gösterilebilir. (Σπ. Μαρινάτος, Κρήτη και Μηκυναϊκός Πολιτισμός, Αθήνα 1959, αρ. 103-105. Ερμηνευτικές παρατηρήσεις σελ. 102-103).

5. “Linos”, bağ bozumu sırasında Homeros destanlarında karşımıza çıkar. “Linos” efsanevi kişi ve Orpheus’un ve Herkül’ ün destancısı ve öğretmeniydi. Bağ bozumu ve üzüm çiğnenmesi için bir şarkıydı.

6. “Vukoliasmos” çobanların şarkısıdır. İlk şair çoban Diomos Sikeliotis idi (Αθηναίος (ΙΔ 10, p. 619a)).

7. Denizci ve seyahat şarkıları için kanıtlar vardır.

8. “Ağermos” şarkılarıi: a) “helidonisma” (Rodos adası), b) “koronisma” (Kolofona), c) “iresioni” (Samos adası), d) “Opi” ve “Argi” adlı Hyperboreios bakirler için Dilos adasındaki kadınların ilahı (Ηρόδοτος 4, 35), e) Sicilya adasındaki maskeli çobanların şarkıları (Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, σ. 10, Αθήνα 1975).

9. Maskeli insanların söylediği muzır içeriği ile satirik şarkılar Dionysos şenliklerinde söyleniyordu. Bunlar daha sonra komedi biçimlendirilmesi için önemli rol oynuyor.

10. Çarpıklar, sempozyumlarda lir eşliğinde söylenen doğaçlamalardı.

11. “Katavafkalisis” ninnilerdi. Eski türlerinden biri., Theocritus (ειδ. 24, στ.7 εξ.), “Athineo” (Δειπν. ΙΔ’, p. 618 F) ve Sefton Ampirik’ in (προς μουσ. 7, 32, εκδ. Bekker, σ. 754, 31) metinlerinde bahisler vardır. Aziz İoannis Hrisostomos’ ta benzer bahisler vardır (Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, σ. 10, Αθήνα 1975).

12. Dini ilahiler, Plutarkhos’ un metinlerinde (Κεφαλ. Καταγρ. 36) bahsediliyor. Mora Yarımadasındaki İlias’ taki kadınlar Tanrı Dionysos’ a saygılarını gösteriyor.

Şarkının diğer kategorileri erotik, epik, düğün, “İmeneos”un şarkıları şeklindeydi.

Yunan halk şiiri, farklı içerik ve tema ile Bizans döneminde karşılaştırılır. Bugüne kadar Yunan halkının şiiri olmasına devam ediyor. Bugün kullanılan terimlerle antik terimlerin ortak yanları vardır. “Şarkı” kelimesi Antik Yunan “tragedya” kelimesinden geliyor. “Paraloği” kelimesi “parakataloği” kelimesinden geliyor ve melodramatik okunması demektir (Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, σ. 11, Αθήνα 1975). Yunan antik kelimesi “kataloği” (beyit, ağıt, atasözü ve saire, her bölgeye bağlı) melodisiz basit okunuşu demektir. İambic onbeş hece, galiba terminal iambic tetrameterden geliyor.

İlk Hristiyan yüzyıllarda pandomim tragedyası denen tiyatro türü yaratıldı. Roma devletinde ortaya çıktı ve antik tragedyadan geldi. Enstrümantal tragedyasıydı ve efsanevi ya da trajik konu ile şarkılar tarafından eşlik ediliyordu. Bu tiyatro türü M.S. 4. yüzyılında yaygın oldu. Hayatın çeşitli durumlarda söylenen şarkıları çok yaygındı (Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, σ. 12, Αθήνα 1975. Δείτε περισσότερα και Στίλπ. Π. Κυριακίδη, ένθ’ άν., σ.17 κ. εξ., σ. 44. Πρβλ. Του αυτού, Δημώδης ποίησις και ιστορία, Λαογρ., τόμ.12 (1938-48), σ.473). Bu türküler Aziz İoannis Hrisostomos’ un metinlerinde (Migne, Patr.Gr., 60, 90 και Μigne Patr. Gr., 61, 105) karşılaşır. Aziz İoannis onları muzır olarak nitelendirdi.

St. Kiriakidis bu şarkıları modern çağın “paraloğes”leri ile bağlar. “Paraloges”, lirik ve dramatik özelliklerle anlatı şarkı bir türü.

Birçok güne kadar devam edilen düğün kutlamaları, danslar ve panayırlarda eğlence, müzik ve dans eşlik ederdi. Bu koşullarda orkestra tragedyalar şarkılar eşlik ederdi. Bunlardan birçoğu sonraki yıllarda düğün şarkıları olarak kurtarıldı (Στίλπ. Π. Κυριακίδου, Αι ιστορ. Αρχαί, σ. 18-19).

“Paraloges” ilk Bizans döneminden geldi, amma Ortaçağda Yunan halk şarkılarının diğer kategorisi vardı: lirik içerik ile şarkılar, erotik, ağıtlar, tapınma, alaylı, deyişler ve saire. Serhat halk şarkıları M.S. 9. yüzyılında ortaya çıktı. Kahramanca içeriği vardır ve Bizans İmparatorluğunun sınır bölgelerinde rastlanır.

Yazar: Andreas Chaniotis, müzisyen, Atina Üniversitesi Müzik Çalışmaları Bölümü mezunu

Yunanca’ dan Çeviri: Sophia Angelidou

 

 

 

KAYNAKLAR:

Π.Δ. Μαστροδημήτρης, Η ποίηση του Νέου Ελληνισμού, Ίδρυμα Γουλανδρή – Χορν, Αθήνα 1994

Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, Αθήνα 1975.

Eρατ. Γ. Καψωμένος, Δημοτικό τραγούδι – Μια διαφορετική προσέγγιση, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1999 (5η έκδοση).

Γρηγ. Μ. Σηφάκης, Για μια ποιητική του Δημοτικού τραγουδιού, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης Ηράκλειο 1998.

Σωκρ. Λ. Σκαρτσής, Το δημοτικό τραγούδι, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1985.

Πρακτικά Τέταρτου Συμποσίου Ποίησης, Αφιέρωμα στο Δημοτικό τραγούδι, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ιούλιος 1984, Γνώση, Αθήνα, 1985.

http://www.tsouchlarakis.com/tragoudia.htm

Advertisements