Dizeler – şiir ölçüleri – dil

Για την Ελληνική έκδοση του κειμένου πατήστε εδώ

 

Şiirlerin metni müzikle yakından ilişkilidir. Genel olarak Yunan şiiri nazım sanatına dayanan yoğun müziksellik ve ritim ile tanımlanır, yani güçlü ve güçsüz hece değişimlerini temel alır. Yunan dili ve edebiyatının devam sürecini kanıtlayan bu ölçüler antik çağlardan beri vardı.

Antik Yunan ölçüleri vezni esas alırlardı, yani uzun (̄ ) ve kısa (̆ ) sesli harflerin değişimi. Bunlar aşağıdaki gibiydi: iamvos, troheos, daktilos, anapestos, kritikos, vakhios, ionikos, horiamvos, dohmios, horiamviko dimetro, glikonios, ferenaktios, iponaktios, anaklastikon, likithion, ithifalikon, holiamvos, engomiologikon.

Modern Yunan şiirinin ölçüleri tonlamalı (∸) ve tonlamasız (∪) hecelerin değişimine dayanır, bunlar aşağıdakilerdir:

İamvos: ∪ ∸

Örnek: ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪

Της νύ-χτας οι αρ-μα-το-λοί και της αυ-γής οι κλέ-φτες

Tis ni-chtas i ar-ma-to-li ke tis av-gis i kle-ftes

(Gecenin atlıları ve şafağın hırsızları)

(Halk şarkısı)

Troheos: ∸ ∪

Örnek: ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪

Κό-ρην α-γα-πώ ξαν-θή και μαυ-ρο-μά-τα

Ko-rin a-ga-po xan-thi ke mav-ro-ma-ta

(Sarı saçlı kara gözlü bir kız seviyorum)

(Halk şarkısı)

 

 

Anapestos: ∪ ∪ ∸

Örnek: ∪ ∪ ∸ ∪ ∪ ∸ ∪ ∪ ∸ ∪

Στων Ψα-ρών την ο-λό-μαυ-ρη ρά-χη

Ston Psa-ron tin o-lo-mav-ri ra-chi

(Psaronlar’ın siyah yamaçlarında)

(D. Solomos)

 

 

Daktilos: ∸ ∪ ∪

Örnek: ∸ ∪ ∪ ∸ ∪ ∪ ∸ ∪ ∪ ∸ ∪ ∪

Εις τον Θε-ό-κρι-το πα-ρα-πο-νι-ού-νταν

Is ton The-o-kri-to pa-ra-po-ni-ou-ntan

(Theokritos’a şikayet ediyorlardı)
(Κ. Κavafis)

 

 

Mesotoniko: ∪ ∸ ∪

Örnek: ∪ ∸ ∪ ∪ ∸ ∪ ∪ ∸ ∪ ∪ ∸ ∪ ∪

Τα πρώ-τα μου χρό-νια τ’ α-ξέ-χα-στα τα ‘ζη-σα

Ta pro-ta mou chro-nia t a-xe-cha-sta ta zi-sa

(Unutulmaz ilk yıllarımı yaşadım) (Κ. Palamas)

 

 

Her ölçü iki unsurla karakterize edilir:

a) Her dizenin hece sayısına göre

Bir dize on yedi heceye kadar varabilir. Hece sayısı baz alınarak dize ‘dokuz heceli’, ‘on iki heceli’ vb. şeklinde isimlendirilir.

 

 

b) Son tonlamanın yerine göre

Eğer son tonlama işareti dizenin son hecesinde bulunuyorsa dize ‘oksitonos’, sondan bir önceki hecede bulunuyorsa ‘paroksitonos’ ve sondan bir önceki heceden önceki hecede bulunuyosa da ‘proparoksitonos’ diye adlandırılır.

 

Modern Yunan şiirinin en alışılmış ölçüleri şunlardır:

Sekiz heceli iamvikos:

Örnek:

∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸

Δυ-στυ-χη-σμέ-να πλά-σμα-τα

Thi-sti-chi-sme-na pla-sma-ta

(Mutsuz canlılar)

∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸

τής πλέ-ον δυ-στυ-χη-σμέ-νης

tis ple-on thi- sti-chi-sme-nis

(Artık mutsuz olanın)

(A. Kalvos)

 

 

 

 

On iki heceli iamvikos:

Örnek:

∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸

Τρι-γύ-ρω γύ-ρω πύρ-γος μαρ-μα-ρό-χτι-στος

Tri-ghi-ro ghi-ro pir-ghos mar-ma-ro-chti-stos

(Etrafında, yakınında, mermerden kule)

∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸

μέ σι-δε-ρέ-νιες πόρ-τες μ’αρ-γυ-ρά κλει-διά

me si-the-re-nies po-rtes mar-ghi-ra kli-thia

(Demir kapılarla ve gümüş anahtarlarla)

(Halk şarkısı)

 

 

On beş heceli iamvikos:

Örnek:

∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸

Α-χός βα-ρύς α-κού-γε-ται πολ-λά του-φέ-κια πέφ-τουν

A-chos va-ris a-kou-ghe-te pol- la-tou- fe-kia pef- toun

(Ağır bir hengâme, çok tüfek atıldığı duyuluyor)

∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪

Μή-να σε γά-μο ρί-χνο-νται μή-να σε χα-ρο-κό-πι;

Mi-na se gha-mo ri-chno-de mi-na se cha-ro-ko-pi?

(Eğlencede mi sıkılıyor Mina, düğünde mi sıkılıyor?)

(Halk şarkısı)

 

 

Sekiz heceli trohaikos:

Örnek:

∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸

Σε γνω-ρί-ζω α-πό την κό-ψη

Se ghno-ri-zo a-po tin ko-psi

(Seni bıçağının korkunç)

∸ ∪ ∸ ∪ ∸ ∪ ∸

του σπα-θιού την τρο-με-ρή

tou spa-thiou tin tro-me-ri

(ucundan tanıyorum)

(D. Solomos)

 

 

Gerasimos Spatalas’a göre tüm halk şarkılarımızın dizeleri ya iamvikos ya da trohaikos biçimdedir. Yine ona göre, bu şarkıların kıtaları, iki, üç ya da dört dizelik olmak üzere düzenlenir. Sonuncular aynı ya da farklı ölçüye sahiptirler.

En sık görülen ölçü biçimi de on beş heceli iamvikostur. Kafiyesizdir ve sekizinci heceden sonra duraklama vardır. Bu duraklama dizeyi iki yarım dize yapar. Kurala göre her dizenin manası, ilk yarım dizede verilir. İkinci yarım dize ya birinciyi tekrar eder, ya vurgular ya da ona karşı çıkar. Metindeki harmoni, anlamın bir dizede tamamlanmasından belli olur. Bu yolla manada ve ölçü biçiminde bir oran var. Bu son unsur ‘izometri kuralı’ olarak adlandırılır.

Bu şiirde karşılaştığımız dilin Homeros’un epiklerinde okuduğumuz Antik Yunanca ile ortak noktaları var. Yunan ruhunu ifade ediyor. G. Apostolakis’e göre halk şarkısının ifade ediliş biçimindeki en temel iki şey isim ve fiildir; sıfatların kullanımı ölçülüdür. Bu şiirin ayırt edici özelliği belagat ve gösteriş yokluğudur. Söylemek istediklerini kısa, sade ve özlü bir dille ifade eder. Anlatım harika bir estetik ile yapılır.

 

 

 

 

Yazar: Aleksia Koukoula, filolog – Atina Üniversitesi mezunu

 

KAYNAKLAR:

Π.Δ. Μαστροδημήτρης, Η ποίηση του Νέου Ελληνισμού, Ίδρυμα Γουλανδρή – Χορν, Αθήνα 1994

Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, Αθήνα 1975.

Eρατ. Γ. Καψωμένος, Δημοτικό τραγούδι – Μια διαφορετική προσέγγιση, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1999 (5η έκδοση).

Γρηγ. Μ. Σηφάκης, Για μια ποιητική του Δημοτικού τραγουδιού, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης Ηράκλειο 1998.

Σωκρ. Λ. Σκαρτσής, Το δημοτικό τραγούδι, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1985.

Πρακτικά Τέταρτου Συμποσίου Ποίησης, Αφιέρωμα στο Δημοτικό τραγούδι, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ιούλιος 1984, Γνώση, Αθήνα, 1985.

http://www.tsouchlarakis.com/tragoudia.htm

 

 

Advertisements