Gurbet Şarkıları

Για την Ελληνική έκδοση του κειμένου πατήστε εδώ

 

Beşinci kategorimiz gurbet şarkıları. Yöremizin en eski yaralarından biri, tarih öncesi zamanlardan bugüne kadar, ilticaydı. Bu özellikle Osmanlı hakimiyeti döneminde daha sık görülür oldu. Zalim iktidar ekonomik çöküşe sebep oldu, Helenlerin (Yunanların) ödemek zorunda oldukları vergiler karşılanamayacak kadar yüksek miktardaydı. İşgalcilerin keyfî ve abartılı istekleri oluyordu. Köleleştirilmiş Helenlerin hayatı her gün tehlike altındaydı, tek çareleri hiç de kolay olmayan ilticaydı.

Son yıllarda bu türe ait şarkıların çoğunluğu adalardan ve İpiros’tan gelmektedir. Adalarda denizcilikle uğraşanların zor hayat şartları, onları memleketlerini terk etmeye mecbur bıraktı. İpiros’ta ise insanları ilticaya iten sebepler verimsiz topraklar, Türkler ve Arnavutlar’dı. Tüm bunların sonucu, bu bölgenin bize memleketimizin en hüzünlü şarkılarını bırakması oldu. O dönemlerde gurbet bugüne kıyasla tamamen farklı bir şeydi: Ulaşım şartları iyi değildi ve yolculuk esnasında yaşanabilecek tehlikeler çoktu. Köleleştirilmiş Helenlerin hayatlarının hiçbir değeri yoktu. Tüm bunlar gurbet için yola çıkmayı ebedî ayrılıkla eş değer kıldı. İltica kişinin kendi isteğiyle olduğunda ya de esir gurupları olarak zorla yaşandığında da bu durum geçerliydi.

Ayrılık neredeyse ebedîyen vedalaşma ile eş değer sayılıyordu. Mültecînin hedefine varma olasılığının düşük olduğu kadar geri dönme ihtimali de oldukça düşüktü. Birinin dönmeyi başardığı durumlarda, yakınlarına anlattığı zulümler ise halkın acı dolu şarkılar üretmesine katkı sağlıyordu.

Bu türün şarkıları çoğunlukla Osmanlı hakimiyeti döneminde ya da Bizans sonrası dönemde oluşturuldular. İstisna olarak antik dönemden kalma birkaç parça da (Örneğin: Gurbetçinin Dönüşü) mevcuttur. En belirgin özellikleri mülayim ve mütevazı bir uslupla betimlenen hüzündür.

ΒΑΡΕΘΗΚΑ ΤΗΝ ΞΕΝΙΤΙΑ
(Varethika tin Ksenitya)
(Bıktım Gurbetten)

Sözler:

Όρε βαρέθηκα, μαύρος, την ξενιτιά, νιάτα καημένα νιάτα μου
(Ore varethika, mavros, tin ksenitya, niata kaymena niata mu)
(Ah be bıktım, kara, gurbetten, zavallı gençliğim)

γιε μ’ βαρέθηκα τα ξένα, νιάτα μου και λεβεντιά μου.
(iye m’ varethika ta ksena, niata mu ke levendya mu.)
(oğlum bıktım yaban ellerden, gençliğim ve yiğitliğim.)

Όρε στα χάνια ξεπεζεύομαι, όρε νιάτα καημένα νια- βρε νιάτα μου
(Ore sta hanya ksepezevome, ore niata kaymena nia- vre niata mu)
(Ah be hanlarda dolaşıyorum, ah zavallı gençliğim, ah be gençliğim)

γιε μ’ στα χάνια τρώω και πίνω, όρε νιάτα μου και λεβεντιά μου.
(iye m’ sta hanya troo ke pino, ore niata mu ke levendya mu.)
(oğlum hanlarda yiyip içiyorum, ah be gençliğim ve yiğitliğim.)

Όρε νιάτα μου και λεβεντιά μου, όρε δε σας γλέντησε η καρδιά μου
(Ore niata mu ke levendya mu, ore de sas glendise i kardya mu)
(Ah be gençliğim ve yiğitliğim, ah canım size doyamadı)

όρε νιάτα μου χαριτωμένα, όρε πο ‘βαλα σεβντά για σένα
(ore niata mu haritomena, ore po ‘vala sevda ya sena)
(Ah be güzel gençliğim, ah senin sevdana düştüm)

όρε για τε σένα για τε σένα, πάνω κι έρχομαι στα ξένα
(ore ya te sena ya te sena, pano ki erhome sta ksena)
(ah be senin uğruna, dönüp duruyorum gurbette)

όρε για τε σένα παίζουν τούτα, τα βιολιά και τα λαγούτα.
(ore ya te sena pezun tuta, ta violya ke ta lağuta.)
(ah be senin için çalıyor bunlar, kemanlar ve udlar.)

 

Bu türde de şarkılar bazı alt kategorilere ayrılıyor: a) ayrılık ve vedalaşma, b) nostiler (gurbetteki acılar ve geri dönüş arzusu temaları), c) minimata/hatıralar (gurbetçinin ardında bıraktıklarına gönderdiği selamlar), d) dönüş

ΜΗ ΜΕ ΜΑΛΩΝΕΙΣ ΜΑΝΑ
(Mi Me Malonis Mana)
(Kızma Bana Ana)

 

 

 

 

Sözler:

Μωρέ μη μαλώνεις, μη με μαλώνεις μάνα μου,
(More mi malonis, mi me malonis mana mu,)
(More kızma, kızma bana anacım,)

μη με μαλώνεις μάνα και μη με αποφεύγεις.
(mi me malonis mana ke mi me apofevgis.)
(kızma bana ana ve yüzünü çevirme benden.)

Μωρέ σήμερα κι αύριο, σήμερα, κι αύριο θα είμαι εδώ,
(More simera ki avrio, simera, ki avrio tha ime edo,)
(More bugün ve yarın, bugün, ve yarın burada olacağım,)

σήμερα, κι αύριο θα είμαι εδώ, ίσως και το Σαββάτο.
(simera, ki avrio tha ime edo, isos ke to Savato.)
(bugün, ve yarın burada olacağım, belki de Cumartesi.)

Μωρέ την Κυριακή -λέει-, την Κυριακή σ’ αφήνω γεια,
(More tin Kiryaki -lei-, tin Kiryaki s’ afino ya,)
(More Pazar günü -diyor-, Pazar günü seni bırakıyorum, selam olsun,)

την Κυριακή σ’ αφήνω γεια και δώσ’ μου την ευχή σου.
(tin Kiryaki s’ afino ya ke doz mu tin efhi su.)
(Pazar günü seni bırakıyorum, selam olsun ve bana hayır duanı ver.)

 

 

Yazar: Andreas Chaniotis, müzisyen, Atina Üniversitesi Müzik Çalışmaları Bölümü mezunu

 

 

KAYNAKLAR:
Π.Δ. Μαστροδημήτρης, Η ποίηση του Νέου Ελληνισμού, Ίδρυμα Γουλανδρή – Χορν, Αθήνα 1994

Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, Αθήνα 1975.

Eρατ. Γ. Καψωμένος, Δημοτικό τραγούδι – Μια διαφορετική προσέγγιση, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1999 (5η έκδοση).

Γρηγ. Μ. Σηφάκης, Για μια ποιητική του Δημοτικού τραγουδιού, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης Ηράκλειο 1998.

Σωκρ. Λ. Σκαρτσής, Το δημοτικό τραγούδι, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1985.

Πρακτικά Τέταρτου Συμποσίου Ποίησης, Αφιέρωμα στο Δημοτικό τραγούδι, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ιούλιος 1984, Γνώση, Αθήνα, 1985.

http://www.tsouchlarakis.com/tragoudia.htm

Advertisements