Κατηγορίες δημοτικού τραγουδιού

Metnin Türkçe versiyonu için lütfen burayı tıklayınız

 

 

 

Δεν είναι εύκολο να εντάξουμε τα δημοτικά άσματα σε κατηγορίες. Υπάρχουν διαφορετικές κι ενίοτε συγκρουόμενες απόψεις για τον χωρισμό τους. Ένας από τους λόγους είναι ότι συναντάμε κάποιες φορές τα ίδια τραγούδια σε διαφορετικές περιστάσεις. Άλλη αιτία είναι ο συμφυρμός: τα κλέφτικα τραγούδια π.χ. έχουν αντλήσει χαρακτηριστικά από άλλα που ανήκουν σε παλαιότερες κατηγορίες (μοιρολόγια, της ξενιτιάς κ.ά.). Σε κάθε περίπτωση, η βάση για την κατηγοριοποίησή τους είναι ο χωρισμός που έκανε ο Νικόλαος Πολίτης στην Εκλογαί από τα τραγούδια του Ελληνικού Λαού, 1914 (1978), Αθήνα: χωρίζονται σε Ιστορικά, Κλέφτικα, Ακριτικά, Παραλογές, Τραγούδια της Αγάπης, Νυφιάτικα, Ναναρίσματα, Κάλαντα, Βαϊτικα, της ξενιτιάς, Μοιρολόγια του Κάτω Κόσμου και του Χάρου, Γνωμικά, Εργατικά και Βλάχικα, Περιγελαστικά. Ακόμα μια σπουδαια κατηγορία που συναντάμε γενικότερα, είναι οι ρίμες.

Αν θέλουμε να ξεχωρίσουμε πιο συνοπτικά, οι βασικές κατηγορίες που μπορούμε συνοπτικά να χωρίσουμε τα τραγούδια, είναι τρεις: α) άσματα με θέματα από εκδηλώσεις της ζωής, όπως γάμος, έρωτας, ξενιτιά, εργασία, παιδιές κ.ά., β) ιστορικά (Ακριτικά, Κλέφτικα κ.ά.) και γ) παραλογές, με θέμα αφηγήσεις πραγματικών ή φανταστικών περιπετειών.

Ακόμα, αν θέλουμε να συνοψίσουμε τα χαρακτηριστικά των δημοτικών τραγουδιών, μπορούμε να πούμε τα εξής: ο μεγαλύτερος αριθμός ασμάτων ανήκει στα λυρικά, καθώς εκφράζει συναισθήματα. Επικολυρικά χαρακτηρίζονται οι παραλογές και τα Ακριτικά, διότι εκτός από συναισθήματα περιγράφουν και ορισμένα επικά γεγονότα. Η ιστορία που διηγούνται παρουσιάζεται με οικονομία και λιτή περιγραφή. Οι ήρωες δεν ξεχωρίζουν ως πρόσωπα, αλλά είναι “τυπικά δείγματα” ανθρώπων της Ελληνικής κοινωνίας κι εκφράζουν τις αξίες της. Προβάλλεται συνήθως κάποιο χαρακτηριστικό τους. Τα θέματα των τραγουδιών, παρμένα από την φύση και την ζωή, εκφράζουν στενή σχέση του ανθρώπου με τη φύση. Ως εκ τούτου συναντάμε πολλές προσωποποιήσεις. Ακόμα κι όταν αναφέρεται ο τόπος και ο χρόνος, στην ουσία είναι συμβατικός.

Σε αυτήν την εργασία δεν θα ασχοληθούμε με τα Ακριτικά τραγούδια. Θα προχωρήσουμε σε έναν λεπτομερή διαχωρισμό των κατηγοριών εξαιρώντας τον Ακριτικό κύκλο, τον οποίο λόγω της σπουδαιότητάς του θα εξετάσουμε σε ειδικό κεφάλαιο. Θα ακολουθηθεί σειρά η οποία να συμβαδίζει κατα το δυνατόν με την χρονολογική σχέση των διαφόρων κατηγοριών. Σε μια τέτοια σειρά, ο Ακριτικός Κύκλος τραγουδιών θα έπρεπε ίσως να μπει πρώτος, καθώς τα κείμενα των τραγουδιών του είναι τα αρχαιότερα σε νεοελληνική γλώσσα ποιητικά κείμενα που έχουμε κι άκμασαν ήδη στις αρχές του 10ου αιώνα. Καθώς τον εξαιρούμε όμως, θα αρχίσουμε από τις Παραλογές.

 

 

Ανδρέας Χανιώτης, Μουσικός -Απόφοιτος Τμήματος Μουσικών Σπουδών ΕΚΠΑ

ΠΗΓΕΣ:

Π.Δ. Μαστροδημήτρης, Η ποίηση του Νέου Ελληνισμού, Ίδρυμα Γουλανδρή – Χορν, Αθήνα 1994

Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, Αθήνα 1975.

Eρατ. Γ. Καψωμένος, Δημοτικό τραγούδι – Μια διαφορετική προσέγγιση, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1999 (5η έκδοση).

Γρηγ. Μ. Σηφάκης, Για μια ποιητική του Δημοτικού τραγουδιού, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης Ηράκλειο 1998.

Σωκρ. Λ. Σκαρτσής, Το δημοτικό τραγούδι, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1985.

Πρακτικά Τέταρτου Συμποσίου Ποίησης, Αφιέρωμα στο Δημοτικό τραγούδι, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ιούλιος 1984, Γνώση, Αθήνα, 1985.

http://www.tsouchlarakis.com/tragoudia.htm

Advertisements