Ιστορικά

­Metnin Türkçe versiyonu için lütfen burayı tıklayınız

Η δεύτερη κατηγορία που θα μας απασχολήσει είναι τα Ιστορικά. Αυτά αναφέρονται σε σπουδαία ιστορικά γεγονότα, ενίοτε και σε φυσικά φαινόμενα (κατακλυσμοί, σεισμοί κ.ά.). Γενικά ως τέτοια συμβάντα νοούνται κατορθώματα ηρώων, μάχες, καταστροφές πόλεων και φρουρίων, και άλλα παρόμοια. Γίνεται συνήθως λόγος για ανθρώπινες πράξεις, που έχουν σχέση με υπεράσπιση προσώπου, οικογένειας, Πίστης και Πατρίδας. Έχουν μία σημαντική διαφορά από τα κλέφτικα. Τα τελευταία χαρακτηρίζονται από λυρικό πάθος, γρήγορη εναλλαγή εικόνων κι απλή περιγραφόμενη ζωή. Στα ιστορικά όμως βρίσκουμε περισσότερες λεπτομέρειες σχετικές με το μέρος και τον χρόνο και την σειρά των γεγονότων που περιγράφονται. Τις περισσότερες φορές τα ιστορικά άσματα δημιουργούνται την εποχή των συμβάντων για τα οποία κάνουν λόγο. Ο κανόνας είναι ότι οι λεπτομέρειες της περιγραφής δεν αφήνουν να εκδηλωθεί συγκίνηση και λυρισμός. Καμιά φορά όμως ο κανόνας αυτός παραβιάζεται: στους θρήνους της Ανδριανούπολης, της Τραπεζούντας, της Πόλης κ.ά. Τα ιστορικά τραγούδια που δημιουργήθηκαν λίγο πριν την Επανάσταση του ’21, αλλά κι εκείνα που συντέθηκαν κατά την διάρκειά της, μοιάζουν με τα κλέφτικα. Όμως ξεχωρίζουν από αυτά εφόσον κάνουν λόγο για ήρωες που ανήκουν στον τακτικό στρατό των Ελλήνων κι όχι στις τάξεις των κλεφτών.

Ορισμένα τραγούδια πραγματικά βρίσκονται στα όρια του διαχωρισμού μεταξύ κλέφτικων και ιστορικών. Το τραγούδι που ακολουθεί αναφέρεται στον Μάρκο Μπότσαρη:

ΘΡΗΝΟΣ ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΓΙΝΕ

 

 

 

Στίχοι:

 

Θρήνος μεγάλος έγινε

Μέσα στο Μεσολόγγι

Τον Μάρκο παν στην εκκλησιά

Τον Μάρκο παν στον Τάφο

 

Εξήντα παπάδες παν μπροστά

Και δέκα δεσποτάδες

Κι από κοντά Σουλιώτισες

Πάνε μοιρολογώντας

 

Σηκώσου απάνω Μάρκο μου

Και μην βαριά κοιμάσαι

Πώς να σηκωθώ μωρέ παιδιά

Και πώς να αναβλέψω

 

Εχω μολύβι στην καρδιά

Και βόλι στο κορμί μου

Κι ανάμεσα στο στήθος μου

Είμαι μαχαιρωμένος

 

 

Ένα ακόμα τραγούδι που είναι στα όρια του διαχωρισμού ιστορικών – κλέφτικων, είναι το παρακάτω. Αναφέρεται στον οπλαρχηγό Κολοκοτρώνη:

 

 

ΣΤΑ ΤΡΙΚΟΡΦΑ ΜΕΣ ΣΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ

 

Στίχοι:

Στα Tρίκορφα μες στην κορφή
Kολοκοτρώνης ρίχν’ ορδή,
μες στα Tρίκορφα στη ράχη
πάει το αίμα σαν αυλάκι.

Kολοκοτρώνης φώναξε
κι ούλος ο κόσμος τρόμαξε,
γιεμ, ο Θοδωρής φωνάζει
και το στράτευμα διατάζει.

Πού ‘σαι μωρέ Nικηταρά
πο ‘χουν τα πόδια σου φτερά,
γιεμ, και συ μωρέ Γιατράκο
κάθε μέρα κάνεις τράκο

 

 

Είναι φανερή η σχέση αυτής της κατηγορίας με την Ιστορία του Έθνους. Μέσω αυτών διασώθηκε η εθνική μας φυσιογνωμία. Αναπληρώνεται έτσι η διδασκαλία της Ιστορίας ως μαθήματος, σε εποχές που η ύπαρξη σχολείων ή και η πρόσβαση σε όσα υπήρχαν ήταν δύσκολη. Ανάλογο ρόλο διαδραμάτισαν κατά την αρχαιότητα τα Ομηρικά Έπη. Τα πρώιμα δημιουργήματα του είδους απαντώνται στην ύστερη βυζαντινή περίοδο. Τα περισσότερα όμως θα τα βρούμε κατά την Τουρκοκρατία. Θα δούμε σε αυτά επιρροή από τα Κλέφτικα τραγούδια. Επίσης θα δούμε περιγραφές συγκεκριμένων ανθρώπων, γεγονότων, σε συγκεκριμένο χώρο και χρόνο. Τα πρόσωπα που αναφέρονται είναι ιστορικά.

Ο αριθμός των τραγουδιων της δεύτερης κατηγορίας είναι μικρός. Σταματάει η δημιουργία τους τον 17ο αιώνα.

 

 

 

ΤΟΥ ΔΡΑΜΑΛΗ

 

Στίχοι:

 

Φύσα μαΐστρο δροσερέ κι’ αέρα του πελάγου
να πας τα χαιρετίσματα ‘ς του Δράμαλη τη μάννα.
Της ‘Ρούμελης οι μπέηδες, του Δράμαλη οι αγάδες
‘ς το Δερβενάκι κείτονται, ‘ς το χώμα ξαπλωμένοι.
Στρώμά χουνε τη μαύρη γης, προσκέφαλο λιθάρια
και γι’ απανωσκεπάσματα του φεγγαριού τη λάμψη.
Κ’ ένα πουλάκι πέρασε και το συχνορωτάνε.
“Πουλί, πώς πάει ο πόλεμος, το κλέφτικο ντουφέκι;
-Μπροστά πάει ο Νικηταράς, πίσω ο Κολοκοτρώνης,
και παραπίσω οι Έλληνες με τα σπαθιά ‘ς τα χέρια”.
Γράμματα πάνε κ’ έρχονται ‘ς των μπέηδων τα σπίτια.
Κλαίνε ταχούρια γι’ άλογα και τα τζαμιά για Τούρκους,
κλαίνε μαννούλαις για παιδιά, γυναίκες για τους άντρες.

 

 

 

ΤΟΥ ΚΙΑΜΙΛ ΜΠΕΗ

 

 

Στίχοι:

 

Πήραν τα κάστρα, πήραν τα, πήραν και τα ντερβένια,
πήραν και την Τριπολιτσά, την ξακουσμένη χώρα.
Κλαίουν ταχούρια γι’ άλογα και τα τζαμιά γι’ αγάδες,
κλαίουν ‘ς τους δρόμους Τούρκισσαις, κλαίουν εμιροπούλαις,
κλαίει και μια χανούμισσα το δόλιο τον Κιαμίλη.
Αχ! που σαι και δεν φαίνεσαι, καμαρωμένε αφέντη;
Ήσουν κολόνα ‘ς το Μοριά και φλάμπουρο ‘ς την Κόρθο,
ήσουν και ‘ς την Τριπολιτσά πύργος θεμελιωμένος.
‘Στην Κόρθο πλια δε φαίνεσαι, ουδέ μεσ ‘ς τα σαράγια.
Ένας παπάς σου τα κάψε τα γέρμα τα παλάτια.
Σκλάβος ραγιάδων έπεσες και ζης ραγιάς ραγιάδων”

 

Υποκατηγορία των Ιστορικών τραγουδιών θεωρούνται οι Θρήνοι για την Άλωση της Πόλης (1453).

 

 

ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΣΟΦΙΑΣ

 

 

Στίχοι:

 

Σημαίνει ο Θιος, σημαίνει η γης, σημαίνουν τα επουράνια,
σημαίνει κ’ η αγιά Σοφιά, το μέγα μοναστήρι,
με τετρακόσια σήμαντρα κ’ εξηνταδυό καμπάναις,
κάθε καμπάνα και παπάς, κάθε παπάς και διάκος.
Ψάλλει ζερβά ο βασιλιάς, δεξιά ο πατριάρχης,
κι’ απ’ την πολλή την ψαλμουδιά εσειόντανε οι κολόνναις.
Να μπούνε ‘ς το χερουβικό και νά βγη ο βασιλέας,
φωνή τους ήρθε εξ ουρανού κι’ άπ’ αρχαγγέλου στόμα.
“Πάψετε το χερουβικό κι’ ας χαμηλώσουν τ’ άγια,
παπάδες πάρτε τα γιερά, και σεις κεριά σβηστήτε,
γιατί είναι θέλημα Θεού η Πόλη να τουρκέψη.
Μόν στείλτε λόγο ‘ς τη Φραγκιά, νάρτουνε τρία καράβια,
το ‘να να πάρη το σταυρό και τάλλο το βαγγέλιο,
το τρίτο, το καλύτερο, την άγια τράπεζα μας,
μη μας την πάρουν τα σκυλιά και μας την μαγαρίσουν”.
Η Δέσποινα ταράχτηκε, κ’ εδάκρυσαν οι εικόνες.
“Σώπασε, κυρά Δέσποινα, και μη πολυδακρύζης,
πάλι με χρόνους, με καιρούς, πάλι δικά σας είναι.

 

 

 

ΙΣΕΙΣ ΠΟΥΛΙΑ Μ’ ΠΕΤΟΥΜΕΝΑ

 

 

Στίχοι:

 

Ισείς πουλιά μ’ πιτούμενα,
πιτάτε στον αέρα
χαμπέρ να πάτι στο Μοριά,
χαμπέρι στην Ελλάδα
Τούρκοι την Πόλη πήρανε,
πήραν τη Σαλονίκη
πήραν και την Αγιά Σοφιά,
το μέγα μοναστήρι
Πόχει τριακόσια σήμαντρα…

 

 

 

ΝΑΪΛΟΙ ΕΜΑΣ, ΝΑ ΒΑΪ ΕΜΑΣ (ΠΟΝΤΙΑΚΟ)

 

 

Στίχοι:

 

Ναϊλοί εμάς, να βάι εμάς,
οι Τούρκ’ την Πόλ’ επαίραν
επαίραν το βασιλοσκάμν’, ελάγεν αφεντία.
Μοιρολογούν τα εκκλησιάς, κλαίνε τα μοναστήρεα
κι Άι Γιάννες ο Χρυσόστομον, κλαίει δερνοκοπάται.
Μη κλαις μη κλαις Άι Γιάννε μου, και μη δερνοκοπάσαι
η Ρωμανία πέρασεν, η Ρωμανία επάρθεν
η Ρωμανία αν πέρασεν, ανθεί και φέρει κι άλλο
η Ρωμανία αν πέρασεν πάλι θα ξανανθίσει

 

 

 

Ανδρέας Χανιώτης, Μουσικός -Απόφοιτος Τμήματος Μουσικών Σπουδών ΕΚΠΑ

ΠΗΓΕΣ:
Π.Δ. Μαστροδημήτρης, Η ποίηση του Νέου Ελληνισμού, Ίδρυμα Γουλανδρή – Χορν, Αθήνα 1994

Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, Αθήνα 1975.

Eρατ. Γ. Καψωμένος, Δημοτικό τραγούδι – Μια διαφορετική προσέγγιση, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1999 (5η έκδοση).

Γρηγ. Μ. Σηφάκης, Για μια ποιητική του Δημοτικού τραγουδιού, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης Ηράκλειο 1998.

Σωκρ. Λ. Σκαρτσής, Το δημοτικό τραγούδι, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1985.

Πρακτικά Τέταρτου Συμποσίου Ποίησης, Αφιέρωμα στο Δημοτικό τραγούδι, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ιούλιος 1984, Γνώση, Αθήνα, 1985.

http://www.tsouchlarakis.com/tragoudia.htm—

 

Advertisements