Της Αγάπης

 

Metnin Türkçe versiyonu için lütfen burayı tıklayınız

 

Η τέταρτη κατηγορία μας είναι τα τραγούδια της Αγάπης. Μιλάμε πάντα για τον έρωτα, την ερωτική αγάπη. Εδώ εκφράζεται θαυμασμός για το αγαπημένο πρόσωπο, ερωτική πίκρα και απογοήτευση, πείσματα, ζήλιες, χαρά, ευγνωμοσύνη κ.ά. To πλήθος των εκφραζομένων αισθημάτων που προκύπτουν από την αγάπη εκδηλώνονται με ευθεία εξομολόγηση, ή με αλληγορίες και παρομοιώσεις. Ο λυρισμός, σε ατμόσφαιρα ερωτικού ενθουσιασμού ή άκρας απογοητεύσεως, βρίσκεται στο απόγειό του. Διακρίνουμε τρεις κατηγορίες τραγουδιών του είδους:

1.    Παινέματα: εγκωμιάζονται εξωτερικά χαρακτηριστικά του αγαπημένου προσώπου, πρόσωπο, μάτια κ.ά.

2.    Δίστιχα: είναι αυτοσχεδιαστικά κομμάτια και τα συναντάμε με τα ονόματα “λιανοτράγουδα”, “αμανέδες”, “μαντινάδες” κ.ά. Οι δημιουργοί τους ονομάζονται ποιητάρηδες στην Κύπρο και ριμάρηδες στην Κρήτη. Σε ένα γλέντι συχνά γίνονται άτυποι αγώνες ανάμεσά τους για το ποιός θα αυτοσχεδιάσει καλύτερα, με κριτές τους υπόλοιπους συνδαιτημόνες.

3.    Εκατολόγια, ή Εκατολόγια της Αγάπης. Η μορφή τους έχει ως εξής: Παίρνει ο τραγουδιστής έναν αριθμό, αρχικά από το 1 ως το 10 και στη συνέχεια αλλάζει δεκάδες από το 10 ως το 100. Στον αριθμό που κάθε φορά παίρνει, προσπαθεί να ταιριάξει ένα δίστιχο.

Την ερωτική ποίηση την συναντάμε πρώτη φορά τον 14ο αιώνα. Τα πρώτα δείγματα του είδους βρίσκονται σε δύο συλλογές της εποχής: α) σε κώδικα του 14ου αι. ευρισκομένου στη βιβλιοθήκη του Βρετανικού Μουσείου με αριθμό 8241, που εκδόθηκε πρώτη φορά σε συλλογή του Wilh. Wagner το 1879 υπό τον τίτλο Η Αλφάβητος της Αγάπης (Das A.B.C.D. Der Liebe.Eine Sammlung rhodischer Liebeslieder), και δεύτερη φορά το 1913 από τους Hubert Piernot και D.C. Hesseling με τίτλο Ερωτοπαίγνια (Chansons d’ amour), και β) συλλογή του 15ου αι. που εκδόθηκε πρώτη φορά το 1874 από τον Em. Legrand, απ’ τον υπ’ αριθ. 244. ελλην. κωδ. στη Βιβλιοθήκη της Βιέννης, εκδόθηκε και δεύτερη φορά το 1931 απ’ Hubert Piernot (Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, σ. 273-274, Αθήνα 1975).

.

Πέρα από αυτές τις συλογές, υπάρχουν προσωπικά λόγια έργα, πρωιμότερα των τελευταίων βυζαντινών χρόνων (έπος Διγενή Ακρίτα, βυζαντινά μυθιστορήματα σε έμμετρη μορφη όπως η Δανιηλίδα, ο Λίβιστρος και Ροδάμνη, Βέλθαδρος και  Χρυσάντζαν), τα οποία περιέχουν ερωτικά τραγούδια ή τμήματά τους.

Ο τρόπος που εκδηλώνεται το ερωτικό αίσθημα στις ελληνικές περιοχές, εξαρτάται από το φυσικό περιβάλλον και τις συνήθειες της κοινωνίας στην οποία εκδηλώνεται. Η έκφραση αυτή δεν είναι ίδια παντού. Στα νησιά, για παράδειγμα, εκφράζεται με λεπτότητα και χάρη, ενώ σε ορεινές περιοχές με τραχύτητα και βίαιο πάθος. Οι εντυπώσεις που αποτυπώνονται στον ανθρώπινο ψυχισμό προέρχονται από το περιβάλλον, την κοινωνική και οικονομική οργάνωση της κοινωνίας, τις ηθικές της αντιλήψεις.

Στην Ήπειρο, το ερωτικό τραγούδι γεννήθηκε στην γεωργική και ποιμενική κοινωνία, ενώ στα νησιά η ομάδα ήταν και ναυτική. Σε όλα αυτά τα μέρη επίσης, σε μικρότερο ποσοστό η κοινωνία ήταν βιοτεχνική (μάστορες), επαγγελματική (πραματευτές κλπ) κι ένα ποσοστό της ήταν μέλος του Κλήρου.  Η οικογενειακή ηθική, κρατούσα από την βυζαντινή εποχή, ήταν παρούσα σε όλη την Τουρκοκρατία και Φραγκοκρατία. Η ίδια ηθική έφτανε ως τον 19ο αιώνα. Όλοι αυτά τα στοιχεία επηρέασαν τον τρόπο έκφρασης της αγάπης.

Ένας ακόμα διαχωρισμός που μπορεί να γίνει σε αυτήν την κατηγορία, είναι ο εξής: α) κατεξοχήν τραγούδια της αγάπης, όπου εκφράζονται τα αισθήματα της στιγμής, και β) τραγούδια που έχουν ως  υπόθεση γεγονότα που προκύπτουν απ’ το ερωτικό συναίσθημα, όπως αρπαγές γυναικών, αυτοκτονίες, αντιθέσεις κ.ά.. Στα δεύτερα η αφηγηματική μορφή τους μοιάζει με εκείνη της παραλογής(Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, σ. 273-274, Αθήνα 1975).

Μεγαλύτερος είναι ο αριθμός των ασμάτων που ανήκουν στο πρώτο είδος. Είναι γεμάτα λυρισμό και μιλάνε για την προγαμιαία περίοδο. Η έκφραση των αισθημάτων αυτής της περιόδου γίνεται με αλληγορικό τρόπο, χρησιμοποιούνται εικόνες από την φύση. Λιγότερα είναι τα άσματα που περιγράφουν την ζωή μετά τον γάμο, ειδικά σε περίτπωση που ο γάμος έχει προβλήματα.

Ακολουθεί ένα δείγμα του είδους από την Ιωνία της Μικράς Ασίας:

 

 

 

ΣΓΟΥΡΕ ΒΑΣΙΛΙΚΕ ΜΟΥ

 

 

Στίχοι:

 

Σγουρέ βασιλικέ μου, πότε μεγάλωσες
κι έριξες τα κλωνιά σου, το πουλάκι μου,
και με παλάβωσες.

Σγουρέ βασιλικέ μου, ματζουρανούλα μου
συ θα μ’ αποχωρίσεις απ’ τη μανούλα μου.

Bασιλικός θα γίνω, στη γλάστρα σου να μπω
να με κορφολογάνε τα χέρια σου τα δυο.

 

 

 

 

Σε αυτό το τραγούδι θα παραθέσουμε δυο ακόμα παραλλαγές: μια από την Καππαδοκία και μία από τα νησιά του Αιγαίου. Η πρώτη είναι από την Καππαδοκία:

 

 

Στίχοι:

 

Ε, τι μου τα μηνάς στα λόγια, τι μου στέλνεις γράμματα
τι μου στέλνεις γράμματα
Και δεν ξεύρω ν’ ανεγνώσω κι αρχινώ τα κλάματα
κι αρχινώ τα κλάματα κι αρχινώ τα κλάματα

Σγουρέ βασιλικέ μου
και μαντζουράνα μου
εσύ θα με χωρίσεις

από τη μάνα μου

Ε, δε μου λες εχτές το βράδυ, ο θυμός σου τι `τανε
Μ’ απαντήσανε δυο φίλοι και για σένα μου `πανε
και για σένα μου `πανε και για σένα μου `πανε

Σγουρέ βασιλικέ μου
με φύλλα πράσινα
θέλω τον ερωτά σου
με χίλια βάσανα

Η δεύτερη είναι από τα νησιά του Αιγαίου:

 

 

Οι στίχοι είναι παρόμοιοι της προηγούμενης παραλλαγής.

 

Και άλλα τραγούδια από άλλες περιοχές:

 

ΜΑΥΡΑ ΜΑΤΙΑ ΣΤΟ ΠΟΤΗΡΙ

 

 

Στίχοι:

 

Μαύρα μά , καλέ κοντούλα,
μαύρα μάτια στο ποτήρι.
Μαύρα μάτια στο ποτήρι,
γαλανά στο παραθύρι.

Δώσ’ μου τα, καλέ κοντούλα,
δώσ’ μου τα να τ’ αγοράσω.
Δώσ’ μου τα να τ’ αγοράσω
κι ό,τι έχω ας το χάσω.

Δεν πουλιό , μωρέ λεβέντη,
δεν πουλιόνται αυτά με γρόσια
Δεν πουλιόνται αυτά με γρόσια,
μ’ εκατό και με διακόσα.

Θα τα δώ , μωρέ λεβέντη,
θα τα δώσω στον καλό μου
Θα τα δώσω στον καλό μου
και στον αγαπητικό μου.

 

 

ΓΙΩΡΓΙΤΣΑ

(Αλάτσατα Μικράς Ασίας)

 

 

Στίχοι:

 

Εγώ `λεγα να σ’ αγαπώ Γιωργίτσα μου
κανείς να μην το ξέρει
τώρα το μάθανε οι δικοί Γιωργίτσα μου
το μάθανε κι οι ξένοι

Έλα Γιούλα Γιούλα έλα πάρε με
άνοιξε τις δυο αγκάλες μέσα βάλε με

Το γιασεμί στην πόρτα σου Γιωργίτσα μου
άνθισε και θα δέσει
τ’ αγγελικό σου το κορμί Γιωργίτσα μου
στα χέρια στα χέρια μου θα πέσει

Έλα Γιούλα Γιούλα έλα πάρε με
άνοιξε τις δυο αγκάλες μέσα βάλε με

Μάζεψε εσύ τα γιασεμιά Γιωργίτσα μου
κι εγώ τα βελονιάζω
πούλησε την αγάπη σου Γιωργίτσα
κι εγώ την αγοράζω

Έλα Γιούλα Γιούλα έλα πάρε με
άνοιξε τις δυο αγκάλες μέσα βάλε με

 

 

 

Ανδρέας Χανιώτης, Μουσικός -Απόφοιτος Τμήματος Μουσικών Σπουδών ΕΚΠΑ

ΠΗΓΕΣ:
Π.Δ. Μαστροδημήτρης, Η ποίηση του Νέου Ελληνισμού, Ίδρυμα Γουλανδρή – Χορν, Αθήνα 1994

Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, Αθήνα 1975.

Eρατ. Γ. Καψωμένος, Δημοτικό τραγούδι – Μια διαφορετική προσέγγιση, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1999 (5η έκδοση).

Γρηγ. Μ. Σηφάκης, Για μια ποιητική του Δημοτικού τραγουδιού, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης Ηράκλειο 1998.

Σωκρ. Λ. Σκαρτσής, Το δημοτικό τραγούδι, Εκδόσεις Πατάκη, Αθήνα 1985.

Πρακτικά Τέταρτου Συμποσίου Ποίησης, Αφιέρωμα στο Δημοτικό τραγούδι, Πανεπιστήμιο Πατρών, Ιούλιος 1984, Γνώση, Αθήνα, 1985.

http://www.tsouchlarakis.com/tragoudia.htm

 

1    Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, σ. 273-274, Αθήνα 1975.
1    Γ.Κ. Σπυριδάκης, Ελληνική Λαογραφία, τεύχος Δ’, σ. 276, Αθήνα 1975.

Advertisements